Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
ممدوحین حافظ
ابواسحاق اینجو
شاه شیخ جمالالدین ابواسحاق اینجو در سال 1321 م به دنیا آمد. او از سال 1342 تا 1357 بر استان فارس حکومت کرد تا اینکه به دست مزدوران امیر مبارزالدین به قتل رسید. گفته میشود که مردی خوشچهره، خوشخو و خوشرفتار با اهل علم و هنر بود، هرچند که اهل عیش و نوش و فردی عهدشکن نیز به شمار میرفت.
او علاقه زیادی به شاعران داشت و خود نیز شاعر بود، ازاینرو احترام ویژهای برای خواجه حافظ قائل بود، تا جایی که آرامترین و خوشترین دوران زندگی حافظ در عهد این پادشاه سپری شد. مردم اصفهان و شیراز او را بسیار دوست داشتند، هرچند که حامیان اصلیاش در اصفهان بودند و در واقع، او نسبت به مردم شیراز نگرانیهایی داشت، زیرا اجازه حمل سلاح را به آنان نمیداد.
شرفالدین ابوعبدالله ابوسعید، معروف به ابن بطوطه، که در سال 1344 م در شیراز بوده است، نوشته که او سیهزار نیروی ایرانی و ترک در اختیار داشته است. خواجه حافظ او را شاهِ مشکینکاکل نامیده است. حافظ در مدح او چنین سروده است:
یاد باد آنکه سرکوی توام منزل بود
دیده را روشنی از خاک درت حاصل بود
راست چون سوسن وگل از اثرصحبت پاک
برزبان بود مرا آنچه ترا در دل بود
دل چو از پیر خرد نقل معانی می کرد
عشق می گفت بشرح آنچه براومشکل بود
آه از این جورتطاول که دراین دامگه است
آه از آن سوز ونیازی که درآن محفل بود
دردلم بود که بی دوست نباشم هرگز
چه توان کرد که سعی من ودل باطل بود
دوش بریادحریفان به خرابات شدم
خم می دیدم، خون دردل وپا درگل بود
بس بگشتم که بپرسم سبب درد فراق
مفتی عقل دراین مسأله لایعقل بود
راستی خاتم فیروزۀ بو اسحاقی
خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود
دیدی آن قهقهۀ کبک خرامان حافظ
که زسرپنجه شاهین قضا غافل بود
Abu Ishaq Inju
Shah Sheikh Jamal ed-Din Abu Ishaq Inju was born in 1321. He was the ruler of Fars province from1342 till 1357, when he was murdered by the mercenaries of Amir Mobarez ed-Din. It is said that he was a handsome man with a good temper and nice manner toward learned men and art’s folk. Although he was pleasure seeking and a man who breached his reneges too. He liked poets, and of course himself also was a poet and therefore he had a high respect for Khwaja Hafiz, so that the most quiet and pleasant time of Hafiz life was in the era of this King. The people of Isfahan and Shiraz liked it very much, though his main patron were in Isfahan and in fact he had some apprehensions about people of Shiraz, as he did not allow them to carry arms. Sharaf ed-Din Abu Abdullah Abu Saeed, known as Ibn-i Batoteh, who was in Shiraz in the year 1344, has written that he had thirty thousand Iranian and Turk troops. Khwaja Hafiz had called him Shah-i Mushkin Kakol. Hafiz has eulogized him as such:
Remember the time when my dwelling was at your street’s end, And my eyes found their light from the dust of your door.
Like the lily and the rose, I became pure from your company, On my tongue was whatever lay hidden in your heart.
When my heart transcribed the meanings from the sage of wisdom, Love explained that which was difficult for him to tell.
Alas, for the cruelty and oppression that reigns in this world, Alas, for the warmth and devotion that once graced that gathering.
It was my heart’s desire to never be without my friend, But what can be done, when my efforts and my heart’s labor were in vain?
Last night, remembering my companions, I went to the tavern, I saw the wine jar, yet my heart was full of blood and my feet were trapped in clay.
Long did I wander, seeking the reason for my pain of separation, Yet the Mufti of wisdom was senseless in this matter.
Indeed, the turquoise seal of Abu Ishaq shone brightly, But its fortune was fleeting and short-lived.
Did you see, O Hafiz, the proud strut of the partridge, That was heedless of the falcon’s mighty grasp?
Abu Ishaq Inju
Shah Sheikh Jamal al-Din Abu Ishaq Inju est né en 1321/ 721 de l’Hégire. Il fut le souverain de la province du Fars de1342/ 743 à 1357/758 A.H., année où il fut assassiné par les mercenaires d’Amir Mobarez al-Din. On dit qu’il était un homme beau, de bon caractère et de bonnes manières envers les savants et les artistes, bien qu’il fût aussi un homme hédoniste et enclin à rompre ses engagements.
Il aimait les poètes et était lui-même poète. Par conséquent, il avait un grand respect pour Khwaja Hafiz, à tel point que la période la plus paisible et agréable de la vie de Hafiz fut sous son règne. Les habitants d’Ispahan et de Chiraz l’appréciaient beaucoup, bien que ses principaux partisans se trouvaient à Ispahan et qu’il éprouvait une certaine méfiance à l’égard des habitants de Chiraz, car il leur interdisait de porter des armes.
Sharaf al-Din Abu Abdullah Abu Saeed, connu sous le nom d’Ibn Battûta, qui était à Chiraz en 1344/ 745 A.H., a écrit qu’il disposait de trente mille soldats iraniens et turcs. Khwaja Hafiz l’avait surnommé Shah-i Mushkin Kakol (Le roi aux boucles parfumées). Hafiz l’a loué dans un poème comme suit :
Souviens-toi du temps où ma demeure était au bout de ta rue, Et où mes yeux trouvaient leur lumière dans la poussière de ta porte.
Comme le lys et la rose, je suis devenu pur grâce à ta compagnie, Sur ma langue était tout ce qui était caché dans ton cœur.
Quand mon cœur transcrivait les significations du sage de la sagesse, L’amour expliquait ce qui était difficile à exprimer pour lui.
Hélas, pour la cruauté et l’oppression qui règnent en ce monde, Hélas, pour la chaleur et la dévotion qui animaient cette assemblée.
Mon cœur souhaitait ne jamais être sans mon ami, Mais que faire, quand mon effort et le labeur de mon cœur furent vains ?
Hier soir, me souvenant de mes compagnons, je suis allé à la taverne, J’ai vu la jarre de vin, mais mon cœur était rempli de sang et mes pieds embourbés dans l’argile.
J’ai longtemps erré pour comprendre la cause de ma douleur de séparation, Mais le Mufti de la sagesse était insensé en cette affaire.
En vérité, le sceau de turquoise d’Abu Ishaq a brillé de mille feux, Mais son destin fut éphémère et de courte durée. As-tu vu, ô Hâfez, le rire arrogant de la perdrix qui se pavanait, Inconsciente de l’emprise puissante du faucon du destin?
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
انوری اوحدالدین محمد ابن محمد انوری معروف به ابیوردی وحجت الحق از جمله شاعران و دانشمندان قرن 12 م بود. وی در عصر سلجوقیان میزیست. سال وفات انوری را در سال 1179 م می دانند، انوری در بلخ وفات و در همانجا مدفون است، انوری دیوانی از خود به یادگار گذاشته که شامل 15000 بیت و قصیده می باشد.
آن شد که ستاره می شمــردیم به روز<>اکنون همه روزوشب نفس می شمریم
شهرت انوری بدلیل قصاید بالا و توانای ادبی اوست. در شعری که به جامی منسوب است چنین آمده:
در شعر سه تن پیمبـــــرانند<>هر چـــند که لا نبـی بعــدی
اوصاف وقصیده وغـزل را<>فردوسـی وانوری وســعدی
نمونۀ از اشعار انوری:
چه نازست آنـــکه انــدر سرگرفتی<>به یکــــــــباره دل از ما بر گرفتی
ترا گفــــتم که با من آشتـــــی کــن<>رهـا کرده، رهــــــــی دیگر گرفتی
دریغ آن دوستــی! با من به یکــبار<>شدی در جنگ وخشم ازسر گرفتی
مرا در پــای غــم کُشتـی و رفتـــی<>هوای دیگـــــــــری در سر گرفتی
نمونۀ از یک غزل انوری:
ای غارت عشــــــق تو جهـــانــــها<>بر بــاد غـــم تو خــــــ ان ومانـــها
شد بر ســـرکـــوی لاف عشـــقــت<>ســـــر ها همـه در ســــر زبانــــها
در پــیــــش جنیــــبــتِ جمـــالــــت<>از جســـــم پیــاده گشــته جـــانــها
در کــوکـــبۀ رخ چـــــومــاهـــــت<>صــــد نعـــل فـــگـــنده آسمـانهــــا
داند همــه کس که آن چه طعنه ست<>دنـدانسـت بتــا در ایـــــن دهانـــها
بارۀ انوری چنین نوشته اند، انوری از دانشمندان نامور روزگار خود به شمار می رود. اشارات، تلمیحات، تصویرسازی و مضمون آفرینیهایش همه از استادی او در منطق، موسیقی، هیئت، ریاضی، علوم طبعیی، نجوم و حکمت حکایت دارد. انوری به ابن سینا اعتماد کامل داشت و کتابی در شرح اشارات ابن سینا بعنوان البشارات فی شرح الاشارات تألیف کرده بود.
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
شیخ فریدالدین عطار ابوحامد محمد بن ابراهیم کدکنی نیشابوری در سال 1145 م تولد و در سال 1220 م در نیشابور بدست یک مغول خونخوار به قتل رسید که این جنایت را هم باید به حساب سلطان محمد خوارزمشاه ملعون نوشت. آثار عطار عبارتند از اسرارنامه، منطق الطیر، مختارنامه، تذکرةالاولیاء می باشند.
عطار از فردوسی، سنائی، خواجه عبدالله انصاری، منصور حلاج و ابوسعید تاثیر پذیرفته و الهام گرفته و بر مولانا، حافظ، جامی و علیشیر نوائی تأثیر گذاشته است.
ملت عشق از همه دین ها جداست/عاشقــان را ملت و مذهب خداست
مولوی بلخی در مورد شیخ عطار نیشابوری چنین میگوید:
هفت شهر عشق را عطار گشت/ما هنوز اندر خم یک کوچه ایـم
هفت شهر عشق یا هفت وادی عبارتنداز: طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت، فقر و فنا. در بارۀ هریک ازین وادیها عطار اشعار شیرین جداگانه سروده است.
ماجرای شهادت عطار توسط مغول بسیار غم انگیز است و آن اینکه مغولی می خواست او را بکشد، شخصی گفت این پیر را مکش به خونبهای او 1000 درم میدهم، عطار گفت مفروش که بهتر ازین مرا میخرند. پس از ساعتی شخص دیگری گفت این پیر را مکش که خونبهای او را یک جوال کاه میدهم، شیخ بعجله گفت مرا بفروش که ازین بیش نمی ارزم و مرا نمیخرند، مغول از گفتۀ او قهر، و او را کشت. نمونۀ شعر عطار:
جانا، حدیث حسنت، در داستــــــــان نگنجد/رمـزی ز رازعشقــت، درصــد زبان نگنجد
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
جمال الدین ابومحمد الیاس بن یوسف نظامی در سال 1140 م در گنجه متولد و در سال1208 م در همان شهر وفات نمود. آرامگاه نظامی درای شهر زیارتگاه عام و خاص می باشد. نظامی از شاعران دوران سلجوقیان می باشد که در قرن 12 میلادی میزیست. آثار مهم نظامی عبارت اند از مخزن الاسرار، هفت پیکر، خسرو وشیرین، اسکندرنامه و لیلی ومجنون میباشد.
نظامی از معاصران خود با خاقانی دوستی داشت، ودر مرثیه اش چنین سرود:
همی گفتم که خاقانی دریغا گوی من باشد<>دریغــا من شدم آخر دریغا گوی خاقــانی
سخن خاقانی و نظامی بمدت 800 سال در سراسر ایران موجب شد که بسیاری از تعبیر های خاص آنان وارد فرهنگها یا زبان شاعران و نویسندگان دیگر شود و تا امروز باقی بماند. نمونۀ شعر نظامی:
هرچه در نظم او ز نیک وبد است<>همه رمــز و اشــارت خـــرد است
هر یک افســــــــــــانه ای جداگانه<>خــانـۀ گنـــــج شــد نـه افســـــــانه
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
ابوالمجد مجدود بن آدم سنائی غزنوی یا حکیم سنائی غزنوی در سال 1080 م در شهر غزنۀ چشم بدنیا گشود و در سال 1141 م از دنیا چشم فروبست. سنائی غزنوی از بزرگترین شاعران قصیده گو و مثنوی سرای زبان پارسی به حساب می آید.
سنائی دوران جوانی خود را در بلخ، سرخس، هرات و نیشابور سپری نمود، زمانی که در بلخ بود به مکه رفت و در سال 1124م دوباره به غزنی آمد و در این ایام مثنوی حدیقه الحقیقه را نوشت. مولانا جلال الدین محمد بلخی عطار نیشابوری و سنائی غزنوی را به منزلۀ روح و چشم خود می دانست و چنین گفته است:
عطار روح بود و سنائی دو چشم او<>ما از پـی سنــائــی و عطــار آمــدیم
در طریق التحقیق، سنائی غزنوی چنین سروده است:
این ســخن تحـفه ایست ربانــــی<>رمز اســــرار هــای روحانــــی
خاطــر ناقصم چو کامـــــــل شد<>به سخن های بکــر حامـــــل شد
هر نفـــس شاهـــــدی دگــر زاید<>هر یک از یک شگرف تر زاید
شاهــدانی به چهره همچو هـلال<> در حجاب حــروف زهره جمال
در مقـامی که این ســخن خوانند<>عقل و جــان سحر مطلقش دانند
خاکیــان جــان نـــــثار او سازند<>قدســـــیان خــرقه ها در اندازند
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
مقاله 9
اصطلاح سوسیالیسم بمعنای تاکید بر تقدم منافع و مصلحت جامعه بر منافع و مصلحت شخص است. این واژه نخست وسیله رابرت اون اقتصاددان انگلیسی بکار گرفته شد و از همان زمان به پیروان او سوسیالیست گفتند. این اصطلاح در1832 در نشریه ارگان سن سیمون، اقتصاددان فرانسوی، بمنظور تبیین نظریات او نیز مورد استفاده قرار گرفت وپس از آن کاربردی جهانی یافت.
نخستین سوسیالیستها کسانی بودند که خواهان آن بودند که در مقابل نظام مبتنی بر اصالت فرد، نظمی مبتنی بر تقدم جامعه بر فرد و منافع او بنیان گذاشته شود ودر این ساحت، سوسیالیسم نفی این نظریه است که تعقیب نفع فردی توسط افراد خود بخود به نفع اجتماع می انجامد، یعنی آن چیزی که آدام اسمیت در کتاب ثروت ملل خود بگونه ای وسیع به آن پرداخته و بر آن تاکید کرده بود. از نظر فاشیستها هم لازم بود که دولت بعنوان حافظ منافع جمع، که فرد نیز در آن مستتر است، در تنظیم و اداره روابط اقتصادی و سیاسی مستقیماً مداخله و این روابط را رهبری نماید. این تفکر در انقلاب 1848 و انتشار نظریات کارل مارکس در کتابش “سرمایه” روحی تازه یافته بود. بطوری که امروز- زمان نوشتن کتاب- در بسیاری از کشورهای وابسته به اردوگاه سوسیالیسم که البته از آنها جز کوبا و کره شمالی و چین آن هم بطور اسمی چیزی باقی نمانده ، مورد عمل بوده است. سوسیالیسم در ایتالیا نیز در آغاز یکی از ارکان فاشیسم قرار گرفت. بطوری که موسولینی در سیاست عنوانی خود دستیابی به سوسیالیسم را از جمله اهداف خود قرار داد. اما برغم آن که تشابهات فلسفی و مرامی فراوانی بین فاشیسم از یک طرف و سوسیالیسم وکمونیسم از سوی دیگر وجود دارد، این دو در تاریخ خصم و دشمن یکدیگر بوده اند. یکی ازدلایل این دشمنی این است که فاشیسم خلاف کمونیسم معتقد به سازش طبقات کارگر وسرمایه دار با یکدیگر است. فاشیستها بر این نظر هستند که کشمکش طبقاتی در یک جامعه تنها موجب استهلاک نیروهای مولد جامعه و تضعیف دولت فاشیستی در مقابل دولتهای دیگر است.
Article 9
The term “socialism” means emphasizing the primacy of the interests and welfare of society over the interests and welfare of the individual. This word was first used by the English economist Robert Owen, and since then, his followers have been called socialists. The term was also used in 1832 in the journal of Saint-Simon, the French economist, to explain his theories, and thereafter, it gained global usage.
The first socialists were those who sought to establish, in opposition to a system based on individualism, a system based on the precedence of society over the individual and his interests. In this regard, socialism rejects the theory that the pursuit of individual self-interest by individuals automatically leads to the benefit of society—an idea that Adam Smith extensively discussed and emphasized in his book The Wealth of Nations.
From the fascist perspective as well, it was necessary for the state, as the guardian of collective interests—including those of the individual—to directly intervene in the regulation and management of economic and political relations and to lead them. This idea was revitalized during the Revolution of 1848 and with the publication of Karl Marx’s theories in his book Capital. So much so that today—at the time of writing this book—it has been practiced in many countries belonging to the socialist bloc, though apart from Cuba, North Korea, and China (even nominally), little remains of them.
Socialism was also, in its early stages, one of the foundations of fascism in Italy. Mussolini, in his political rhetoric, even included the attainment of socialism among his objectives. However, despite the many philosophical and ideological similarities between fascism on one side and socialism and communism on the other, these two have historically been adversaries and enemies. One reason for this enmity is that, unlike communism, fascism believes in the reconciliation of the working and capitalist classes. Fascists argue that class struggle within a society only leads to the exhaustion of the productive forces and weakens the fascist state in relation to other states.
Article 9
Le terme « socialisme » signifie l’accent mis sur la primauté des intérêts et du bien-être de la société sur ceux de l’individu. Ce mot a été utilisé pour la première fois par l’économiste anglais Robert Owen, et dès lors, ses adeptes furent appelés socialistes. Ce terme a également été employé en 1832 dans le journal de Saint-Simon, l’économiste français, afin d’expliquer ses théories, et par la suite, il a acquis une portée mondiale.
Les premiers socialistes étaient ceux qui cherchaient à établir, en opposition à un système fondé sur l’individualisme, un système basé sur la primauté de la société sur l’individu et ses intérêts. À cet égard, le socialisme rejette la théorie selon laquelle la poursuite de l’intérêt individuel par les individus conduit automatiquement au bénéfice de la société—une idée qu’Adam Smith a largement développée et soulignée dans son livre La Richesse des Nations.
Du point de vue fasciste également, il était nécessaire que l’État, en tant que gardien des intérêts collectifs, incluant ceux de l’individu, intervienne directement dans la régulation et la gestion des relations économiques et politiques et les dirige. Cette idée a retrouvé un nouvel élan lors de la Révolution de 1848 et avec la publication des théories de Karl Marx dans son livre Le Capital. À tel point qu’aujourd’hui—au moment de la rédaction de ce livre—elle a été appliquée dans de nombreux pays appartenant au bloc socialiste, bien que, hormis Cuba, la Corée du Nord et la Chine (et encore, de manière nominale), il n’en reste plus grand-chose.
Le socialisme a également été, à ses débuts, l’un des piliers du fascisme en Italie. Mussolini, dans son discours politique, a même inclus l’atteinte du socialisme parmi ses objectifs. Cependant, bien qu’il existe de nombreuses similitudes philosophiques et idéologiques entre le fascisme d’un côté et le socialisme et le communisme de l’autre, ces deux courants ont historiquement été des adversaires et des ennemis. L’une des raisons de cette hostilité est que, contrairement au communisme, le fascisme croit en la réconciliation des classes ouvrière et capitaliste. Les fascistes soutiennent que la lutte des classes au sein d’une société ne fait qu’épuiser les forces productives et affaiblir l’État fasciste face aux autres États.
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
جُنگ ادبی 42
ســاقیــا آمــــــدن عیــد مبــارک بــادت
وان مواعید که کردی مرواد از یادت شـادی مجلسـیان در قــدم و مقــدم تست
جای غم باد هر آن[1]دل که نخواهد شادت برســان بندگی دختــر رز گو به در آی
کـــه دم همت[2] مـــا کــرد ز بنــد آزادت چشم بد دور کز آن تفرقــه ات باز آورد
طـــالع نــــامور و دولت مــــــــادر زادت شکر ایزد که زتاراج[3] خزان رخنه نیافت
بوسـتان ســمن و ســـرو و گل و شمشادت در شــگفتم که درین مــدت ایـــام فراق
بـرگـرفتـی ز حــریفان دل و دل می دادت حافظ از دست مده دولت[4]این کشتی نوح
ورنه طوفان حــــوادث ببـــــــرد بنیادت
پانویس:
[1]- س: هران
2- س: که دم و همت
3- خم و قا: شکر ایزد که از این باد
4- ص: صحبت.
منبع:
احمد شه وری. دیوان خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی. مقابله شده با نسخ معتبر خطی و چاپی. شابک: 978-600-04-0422-2
توضیح درباره رمزهای بکار رفته در حواشی دیوان تصحیحی بنیاد تاریخ و فرهنگ ایران
دیوان شعرهای خواجه محمّد شمس الدین حافظ شیرازی نظیر دیگر دیوان های شعر شاعران ما دارای نسخه های مختلف از نظر تعداد شعر درج شده در آنها و نیز بیتهای نظیر با واژه های متفاوت و همردیف است. علت این موضوع را می توان چنین توضیح داد:
نخست آنکه دیوانها توسط افراد مختلف و در زمانهای متفاوت و با منظورهای گوناگون تهیه شده اند. برخی نسخه ها توسط کاتبان خوش خط و یا تنها باسواد برای کسانی کتابت شده اند که در جامعه از تمکن مالی برخوردار بوده امّا یا سواد نوشتن نداشتند و یا وقت لازم را برای نوشتن که در هر دو صورت به کاتبی مراجعه و سفارش تهیه نسخه ای از کتاب مورد نظر خود را، و در این مورد دیوان حافظ را، می داده اند. در صورتی که سفارش دهنده با سواد می بوده امکان تهیه نسخه ای شبیه به نسخه اصلی بیشتر بوده، اما زمانی که متقاضی فاقد سواد بوده و یا کاتب نسخه ای را برای دل خویش کتابت می کرده راه یافتن سلیقه کاتب به کتاب نوشته شده بیشتر بوده و تفاوت با نسخه مورد استفاده که در اینجا در حکم نسخه اصلی است بمراتب بیشتر می شده است.
در کل یک روند کلی در مورد تقریباً تمام کتابهای شعر شاعران ما دیده می شود و آن این است که با گذشت ایام بتدریج بر تعداد بیتهای شعر منتسب با شاعر فزونی می یافته است که البته این مقوله در مورد حافظ کمتر مورد داشته و می توان گفت که دیوانهای شعرهای این شاعر با توجه به جمع آوری دیوان شعر شاعر تقریباً بلافاصله پس از رحلت شاعر کم و بیش شعرهای اصیل او را با درصد پایینی از اختلاف- در مقایسه با انحراف معیار دیوانهای نگاشته شده در اصطلاح آمار شناسان- دربر داشته اند. هر چند در این مورد هم در برخی موارد معدودی اختلاف فاحش است. برای مثال ما به دیوان هایی بر می خوریم که کمتر از 400 غزل در آنها بنام غزل سروده شده به نام حافظ آمده است و داریم دیوان هایی هم که تعداد غزلهای درج شده در آنها از 800 غزل متجاوز است. نسخه خطی ایاصوفیه، ترکیه، که تاریخ کتابت آن 813 ق است 455 غزل دارد. این نسخه از جمله نسخه های مرجع دکتر پرویز ناتل خانلری بوده است، حال آنکه نسخه ای که تاریخ کتابت آن در حول و حوش سال 820 ق بوده است و در کتابخانه مجلس شورای ملّی بوده است 356 غزل دارد[1] و نسخه خطی دیگری که تاریخ کتابت آن سال 821 ق است 589 غزل دارد. و نسخه خطی موجود در موزه توپکاپی در استانبول، ترکیه، که در سال 822 کتابت شده است، 442 غزل دارد. مرحوم مجید یکتایی که از جمله پیش کسوتان در بررسی اصالت و تحلیل غزلهای حافظ بوده اند، نسخه ای خطی داشته اند که 386 غزل داشته است[2]. از بررسی تعداد بیتهای شعرهای آمده در یک دیوان نیز به نتیجه همانندی می رسیم. نسخه شماره 2411 مجلس شورای ملی که زمان کتابت آن در سده دوازدهم هجری واقع بوده است 4700 بیت دارد و نسخه شماره 2414 مجلس شورای ملّی که سال کتابت آن قدری پس از آن و در 1204 ق بوده است 6250 بیت دارد. موارد اختلاف در مورد تعداد غزل ها و بیت های غزلها در نسخه های چاپی بیشتر نمود دارد، در برخی از این نسخه تا 800 غزل هم بنام غزلهای حافظ آمده است.
بدین ترتیب در یکصد سال گذشته، یکی از موضوع های بررسی و تحلیل در مورد حافظ، بررسی و استخراج شعرهای اصیل او بوده است. زیرا در مورد حافظ نیز بسیاری از کاتبان یا تعدادی از غزل های او را که به جهاتی نمی پسندیده اند در دیوان های خود نیاورده اند و یا آنکه برای آنکه براهمیت شاعر بیافزایند بحساب خودشان شعرهای دیگران را به شعر های حافظ، که البته بهتر است بگوییم غزلهای حافظ زیرا از دیرباز آنچه از حافظ بیشتر مورد اقبال عامه مردم بوده است غزلهای او بوده است، اضافه کرده اند.
بیشتر این مُبرسها نسخه خطی مورد استفاده سید عبدالرحیم خلخالی را که تاریخ کتابت آن 827 ق بوده است و متعلق به خود او بوده و وی آن را در سال 1306 با مقدمه و حواشی و ملحقاتی به چاپ رسانده است، برای بررسی های خود مبدا و الگو قرار داده اند ضمن اینکه خود براین قول بوده است که تنها قدمت نسخه نمی تواند ملاک قضاوت باشد، هر چند که بدون تردید از معیارهای اصلی است. البته ما امروز می دانیم که نسخه های قدیمتری از آن نسخه نیز وجود دارند مانند نسخه ای که تاریخ کتابت آن سال 792 ق، یعنی همان سال رحلت خواجه است، و از آن در فهرست مخطوطات در موزه سالار جنگ و کتب خانه (ج 4: 208-223) یاد شده است[3].
از جمله کسانی که نسخه خلخالی را مرجع بررسی های خود قرار داده اند زنده یادان عبدالوهاب محمّد قزوینی و قاسم غنی بوده اند که متفقاً با بررسی چند نسخه دیگر از دیوان حافظ، در سال 1320 نسخه منقحی از دیوان حافظ را با خط شادروان حسن زرین خط انتشار دادند.
آنچه پیش روی دارید در واقع براساس آنچه مرحوم مجید یکتایی در دیوان حافظ خویش باتوجه به نسخی از حافظ، اعم از خطی و چاپی، در اختیار ایشان بوده آورده، و نیز دیوانهای دیگری که پس از آن تا سال 1370، زمان تحقیق مستقل این قلم در مورد حافظ، به چاپ رسیده بود، تنظیم شده است. از آنجا که این کتاب در خارج از ایران هم چاپ و منتشر می شود و در خارج به نسخه های قدیمی تر از دیوان حافظ دسترسی وجود ندارد، اینجانب امید آن دارم که این خدمت مورد قبول دوستداران حافظ در غربت واقع شود. ضمن اینکه در همین جا از تمام عزیزان می خواهم چنانچه نظر اصلاحی در مورد این کتاب دارند به اینجانب گوشزد نمایند تا در چاپهای آتی مورد توجه قرار گیرد.
قبل از آغاز به مطالعه کتاب، نظر خوانندگان محترم کتاب را به نشانهای قرار دادی در کتاب جلب می نمایم:
1- ب: از جمله نسخه های خطی متعلق به مرحوم مجید یکتایی است که کتابت آن در سال 1240 ق پایان گرقته است. بخط شکسته نگاشته شده و در قطع 14 در 22 سانتی متر آماده شده است.
2- پ: نسخه چاپی حافظ مرحوم حسین پژمان بختیاری، شاعر و پژوهشگر معاصر است. مرحوم حسین پژمان بختیاری از جمله پیش کسوتان تحقیق انتقادی در باره اشعار حافظ به شمار می روند و دیوان او نخستین نسخه انتقادی از دیوان حافظ بوده که در ایران به چاپ سپرده شد. حسین پژمان بختیاری در این کتاب 807 غزل اعم از غزلهای اصیل و غزلهای منسوب به حافظ و الحاقی را مورد بررسی قرار داده بود. این کتاب در سال 1318 توسط شرکت تضامنی علمی چاپ شده بوده است.
3- حک: نسخه چاپ سنگی بمبئی که بخط نستعلیق نگاشته شده و توسط حکیم، پسر وصال، در سال 1267 ق در آن شهرچاپ شده است.
4-خ : نسخه خلخالی، که شرح آن رفت.
5- خم: نسخه متعلق به خان ملک ساسانی است که مورد استفاده مرحوم خلخالی و مرحوم یکتایی بوده است. تاریخ کتابت آن 984 ق است و کاتب آن احمد بن محمود کرمانی بوده است. کتاب در قطع 15 در 5/23 سانتی متر است و بخط نستعلیق نگاشته شده است.
6- ص: نسخه خطی متعلق به مرحوم خان ملک ساسانی است که به خط نستعلیق ِ بعد از میرعماد، و احتمالاً در زمان صفویه، نگاشته شده و در قطع 5/7 در 5/12 سانتی متر تهیه شده است.
7- قا : نسخه خطی متعلق به کتابخانه مرحوم تقوی است که توسط کوهی کرمانی بخط نستعلیق نگاشته و چاپ شده است. حسب آنچه در متن این کتاب آمده است غزلهای آورده شده در این کتاب توسط قاآنی و یغمایی، دو شاعر معروف عهد قاجاریه، انتخاب شده بوده است.
8- قب: نسخه قد یا قدسی است که با تغییراتی در سال 1322 در بمبئی چاپ شده است. بعد ها همین نسخه در تهران بدفعات تجدید چاپ شده که یک مورد آن کلیات حافظ چاپ شده توسط محمّد حسن علمی در سال 1332 بوده است.
9- قد: نسخه چاپی همان نسخه «قا» است، باضافه 25 غزل و قصیده و یک مقدمه علاوه بر مقدمه محمّد گلندام، که توسط کاتب این نسخه، محمّد الحسینی شیرازی متخلص به قدسی، به آن افزوده است، بدون آنکه تغییری در متن و اشعار نسخه قا داده باشد. از همین روی تنها در جایی که در متن قد نکته ای بوده است که در «قا» نبوده به آن اشاره شده است و در سایر موارد که هر دو در نکته ای اتفاق داشته اند تنها به نسخه «قا» اشاره شده و از ذکر «قد» خود داری شده است.
10- گ: نسخه متعلق به مرحوم صادق گوهرین است که تاریخ کتابت آن 862 ق است و مورد استفاده مرحوم مجید یکتایی بوده است.
11- ی: حافظ چاپ مرحوم مجید یکتایی.
12- س : سایر نسخه ها (عمدتاً چاپ شده بین سالهای 1360 و 1370 که نام آنها در منابع و مآخذ کتاب آمده است).
13- اقتدار: ملاحظات حافظ شناس معاصر زنده یاد مهندس اقتدار هروآبادی، دبیر ادبیات و ریاضیات و فیزیک دبیرستان های هدف و البرز و رییس وقت هیئت امنای دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین توسی. زنده یاد مهندس اقتدار هرو آبادی که بیش از 90 سال عمر با عزت داشتند به یمن همه چیزهای خوبی که از آن ها برخوردار بودند از جمله صداقت در دوستی، از حافظه ای در حد عالی برخوردار بودند و قسمت اعظم دیوان حافظ را از حفظ داشتند.
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
مقاله 4
ژاک پیرن می نویسد:” فاشیسم معتقد است که علی رغم استنباط انگلوساکسون که لیاقت وآزادی فرد را محک ارزش انسانی می داند، باید به سنن امپراتوری رم قدیم رجعت کرد و از آن الهام گرفت[1].” و رابرت روزول پالمر درمقابله فاشیسم با دموکراسی می نویسد: “بنیتوموسولینی زبان به مذمت دموکراسی گشوده آن را از لحاظ تاریخی شیوه ای دانست از رواج افتاده و مدعی شد که دموکراسی مبارزه طبقاتی را تشدید، ملت را به عدۀ بی شماری از احزاب تقسیم می کند و منجر به خود پرستی، بی حاصلی تعقل و یاوه درایی می شود[2].” یا اینکه:
“بنیتو موسولینی لیبرالیسم، تجارت آزاد، لسه فر[3] و کاپیتالیسم را در ردیف مارکسیسم، ماتریالیسم، سوسیالیسم، و تبعیض طبقاتی قرار داده جملگی را تقبیح و مسلکها و عقاید اخیراً مطرح شده را مضار ناشیه ازجامعه لیبرال وسرمایه داری دانست[4]”. و ویلهلم رایش در تعریف فاشیسم می گوید:
“فاشیسم توده ها، چیزی جز رادیکالیسم ناموفق باضافه خرده بورژوازی ملی گرا نیست[5]”. و داریوش آشوری اصول اساسی فاشیسم را با بهره گیری از نوشته های بنیتو موسولینی در جلد چهاردهم دایرةالمعارف ایتالیا چنین نقل کرده است:
“الف- فاشیسم نه به امکان صلح پایدار اعتقاد دارد و نه به سودمند بودن آن، [از نظر فاشیسم] صلح فرض زیانمندی است.”
ب- فاشیسم با مارکسیسم و دیگر اندیشه های سوسیالیستی مخالف است. به گفتۀ موسولینی سوسیالیسم اشتیاق به یک وضعیت اجتماعی است که در آن غمها و آلام پست ترین مردم از بین برود و این اشتیاقی است بقدمت بشر… فاشیسم در تئوری و در عمل مخالف ایده ئولوژی دموکراتیک است و با لیبرالیسم سیاسی و اقتصادی سرِ ستیز دارد.
پ- … فاشیسم عناصری را که در لیبرالیسم و نظرهای سوسیال دموکرتیک ارزش حیاتی دارند حفظ می کنند و این عناصر را به قرن کولکتیویسم و به عبارت دیگر به قرن دولت منتقل می کند. زیرا “اساس فاشیسم مفهوم دولت است، یعنی مطلقی که در قیاس با آن همۀ افراد و گروهها نسبی هستند و تنها در رابطه با دولت قابل درک هستند.” دولت فاشیست حکومت و اراده ای به قدرت مجسم است… فاشیسم تنازع طبقه ای را انکار می کند و تضاد اصلی را میان ملتها بر سر گسترش حوزه اقتدار و تسلط خود می شناسد و از این جهت سیاست تجاوزکارانه را تبلیغ می کند. فاشیسم آیین تبعیض نژادی، قهرمان پرستی، تبلیغ روحیۀ جنگجویی و هوادار میلیتاریسم است. فاشیسم ضد صلح طلبی، فردگرایی و انسان دوستی است و از حکومت گروه اندک (اولیگارشی) هواداری می کند[6]”.
پانویس:
[1]پیرن، ص189.
[2] پالمر، ص 526.
[3] Laisser Faire
[4] پالمر، ص 527.
[5] Reich, p .264.
[6] آشوری، صص126 و127.
Article 4
Jacques Pirenne writes: “Fascism believes that, despite the Anglo-Saxon interpretation, which considers individual merit and freedom as the measure of human value, it is necessary to return to the traditions of the ancient Roman Empire and draw inspiration from them[1].”
And Robert Roswell Palmer, in confronting fascism with democracy, writes: “Benito Mussolini denounced democracy, considering it a historically outdated method, and claimed that democracy intensifies class struggle, divides the nation into an innumerable number of parties, and leads to selfishness, fruitless reasoning, and meaningless rhetoric[2].”
Or: “Benito Mussolini equated liberalism, free trade, laissez-faire[3], and capitalism with Marxism, materialism, socialism, and class discrimination, condemning them all and regarding these recently proposed ideologies as the harmful consequences of a liberal and capitalist society[4].”
Wilhelm Reich defines fascism as follows: “Mass fascism is nothing but unsuccessful radicalism combined with nationalist petty bourgeoisie[5].”
And Daryush Ashuri, drawing from Benito Mussolini’s writings in the fourteenth volume of the Italian Encyclopedia, summarizes the fundamental principles of fascism as follows:
(A) Fascism neither believes in the possibility of lasting peace nor in its usefulness; in fascist thought, peace is assumed to be harmful.
(B) Fascism opposes Marxism and other socialist ideologies. According to Mussolini, socialism is the aspiration for a social condition in which the suffering and distress of the lowest people are eliminated, and this aspiration is as old as humanity itself… Fascism, in both theory and practice, opposes democratic ideology and is hostile to political and economic liberalism.
(C) Fascism preserves the essential elements found in liberalism and social-democratic views and transfers them to the era of collectivism, or in other words, to the era of the state. Because “the foundation of fascism is the concept of the state, meaning an absolute entity in comparison to which all individuals and groups are relative and can only be understood in relation to the state.” The fascist state is the embodiment of governance and the will to power… Fascism denies class struggle and recognizes the primary conflict as one between nations over expanding their sphere of influence and dominance, thus promoting an aggressive policy. Fascism advocates racial discrimination, hero-worship, militarism, and the promotion of a warlike spirit. It is anti-pacifist, anti-individualist, and anti-humanitarian and supports the rule of the few (oligarchy)[6].
Footnotes: [1] Pirenne, p. 189. [2] Palmer, p. 526. [3] Laissez-faire [4] Palmer, p. 527. [5] Reich, p. 264. [6] Ashuri, pp. 126–127.
Article 4
Jacques Pirenne écrit : « Le fascisme croit que, malgré l’interprétation anglo-saxonne qui considère le mérite et la liberté individuels comme la mesure de la valeur humaine, il faut revenir aux traditions de l’Empire romain antique et s’en inspirer[1]. »
Et Robert Roswell Palmer, en confrontant le fascisme à la démocratie, écrit : « Benito Mussolini a dénoncé la démocratie, la considérant comme une méthode historiquement dépassée, et a affirmé que la démocratie intensifie la lutte des classes, divise la nation en un nombre incalculable de partis et conduit à l’égoïsme, à un raisonnement stérile et à un discours vide de sens[2]. »
Ou encore : « Benito Mussolini a assimilé le libéralisme, le libre-échange, le laissez-faire[3] et le capitalisme au marxisme, au matérialisme, au socialisme et à la discrimination de classe, condamnant tous ces concepts et considérant ces idéologies récemment proposées comme les conséquences néfastes de la société libérale et capitaliste[4]. »
Wilhelm Reich définit le fascisme en ces termes : « Le fascisme des masses n’est rien d’autre qu’un radicalisme infructueux combiné à une petite bourgeoisie nationaliste[5]. »
Et Dariush Ashuri, en s’inspirant des écrits de Benito Mussolini dans le quatorzième volume de l’Encyclopédie italienne, résume ainsi les principes fondamentaux du fascisme :
(A) Le fascisme ne croit ni en la possibilité d’une paix durable ni en son utilité ; dans la pensée fasciste, la paix est supposée être nuisible.
(B) Le fascisme s’oppose au marxisme et aux autres idéologies socialistes. Selon Mussolini, le socialisme est l’aspiration à une condition sociale dans laquelle les souffrances et les douleurs des couches les plus basses de la société seraient éliminées, et cette aspiration est aussi ancienne que l’humanité elle-même… Le fascisme, en théorie comme en pratique, s’oppose à l’idéologie démocratique et est en conflit avec le libéralisme politique et économique.
(C) Le fascisme préserve certains éléments essentiels du libéralisme et des idées social-démocrates et les transfère à l’ère du collectivisme, ou en d’autres termes, à l’ère de l’État. Car « le fondement du fascisme est le concept de l’État, c’est-à-dire un absolu par rapport auquel tous les individus et groupes sont relatifs et ne peuvent être compris qu’en relation avec l’État. » L’État fasciste est l’incarnation du gouvernement et de la volonté de puissance… Le fascisme nie la lutte des classes et considère le conflit principal comme une rivalité entre les nations pour l’expansion de leur sphère d’influence et de domination, et à ce titre, il promeut une politique agressive. Le fascisme prône la discrimination raciale, le culte des héros, le militarisme et la promotion d’un esprit belliqueux. Il est anti-pacifiste, anti-individualiste et anti-humaniste, et soutient le gouvernement par une élite restreinte (oligarchie)[6].
Notes de bas de page : [1] Pirenne, p. 189. [2] Palmer, p. 526. [3] Laissez-faire [4] Palmer, p. 527. [5] Reich, p. 264. [6] Ashuri, pp. 126–127.
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
جُنگ ادبی 10
سفر ِآخرین حکیم عمر خیام
اگرچه درباره زمان درگذشت حکیم عمرخیام قول متفقی وجود ندارد، امّا در خصوص نحوه رهسپار شدن آن حکیم به جهان باقی، تقریباً نقل واحدی وجود دارد. بنوشته زنده یاد دهخدا در لغت نامه، امام محمد بغدادی داماد حکیم نیشابورنقل کرده است که:
“مطالعۀ کتاب الهی [الهیات] از کتاب شفا می کرد. چون به فصل واحد و کثیر رسید چیزی در میان اوراق مطالعه نهاد و مرا گفت جماعت را بخوان تا وصیّت کنم. چون اصحاب جمع شدند بشرایط قیام نمود و به نماز مشغول شد و از غیر اعراض کرد. نمازخفتن بگذارد و روی برخاک نهاد و گفت “الهم انی عرفتک علی مبلغ الامکانی فاغفرلی فان معرفتی ایاک وسیلتی الیک” و جان به حق سپرد[1]. “TPPT
مرتضی مدرسی چهاردهی نیزاحتمالاً با مراجعه به مآخذ مورد رجوع مرحوم دهخدا، نوشته است:
“مشغول به مطالعۀ الهیات (شفا) بود…همین که رسید به مبحث الواحد والکثیر،…برخاست و مشغول نمازگردید. پس ازادای فریضه وصیّت نمود و دیگر نه چیزی خورد و نه آشامید همین که فریضه عشا را ادا نمود سر به سجده نهاد و عرض کرد:”الهم انی عرفتک علی مبلغ الامکانی فاغفرلی فان معرفتی ایاک وسیلتی الیک “. دعایش به اتمام رسید وجان به جان آفرین تسلیم نمود[2]”TPPT .
این قول از سوی خاورشناسان و خیام شناسان نیز نقل شده است. روزن در کتابی که درباره رباعیهای خیام نوشته است، همین مطلب را البته براساس مطالعات همان اسنادی که مورد استناد مورخین ومحققین ایرانی راجع به خیام بوده است، چنین آورده است:
“خیام در دقیقه قبل از مرگ به خواندن شفای ابن سینا اشتغال داشته و به فصل واحد و کثیر رسیده بود. آخرین کلماتی که از دهانش برآمده چنین است:ای خداوند بقدری که توانایی داشتم در شناختن تو کوشیدم بر من ببخشای که این مایه شناسایی تو [تنها] وسیله ای است که مرا بسویت رهبری می کند[3]”.TPPT
صدیق نخجوانی نیزبه نقل از”نزهة الافراح فی تاریخ الحکما والمتقدمین” تألیف شمس الدین محمد بن محمود شهرزوری (بین 586 و611) و نیز “تاریخ الحکما”، تألیف جمال الدین القفطی (بین 624 و646) نوشته است:
“چنانکه از شرح حال او برمی آید، دستورهای آسمانی را سخت گرامی می داشته است. از این روی برای حج رهسپار گردید و در روز آخر عمرخود روزه دار بود و در حال نماز جان به جان آفرین تسلیم کرده است[4]”TPPT.
حکیم عمرخیام نیشابوری همانطورکه خود قبل از وفاتش پیش بینی کرده بود، پس از مرگ در باغی در نیم فرسنگی نیشابور، در محلی که هر بهاران درختان امرود و زرد آلو از شمال بر آن گل افشانی می کرد، در صحن امامزاده محروق، به خاک سپرده شد.
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
مقاله 803
در دهه ۱۹۴۰، تصور عمومی از شاه بهعنوان دستنشانده غرب در ایران، به دلیل نفت اجتنابناپذیر بود. در حالی که بیشتر مسائل سیاسی قابل بحث بودند، شرایط امتیاز نفت آنچنان به نفع بریتانیا نامتعادل بود که همه بدون نیاز به داشتن قدرت تحلیل علمی در مورد مسئله نفت، تنها بر اساس نام و شهرت ملی شدن نفت، پشت سر مصدق متحد شدند و این موضوع کاملاً قابل درک است.
بریتانیا نیز در ایجاد این فضا مقصر بود، زیرا برای سالها تنها در جهت حداکثرسازی سود خود از نفت عمل کرد، بدون اینکه قدرت واکنش مردم را در نظر بگیرد. انگلستان تنها زمانی پیشنهاد توزیع عادلانهتری از نفت را ارائه داد که دریافت نمیتواند موقعیت خود را حفظ کند؛ زمانی که اصل عدالت حکم میکرد ایران نمیتواند آن را بپذیرد، و بنابراین تشدید اختلاف اجتنابناپذیر شد، و این در حالی بود که از دید ایران، مانند موشی بود که در برابر شیری قیام کرده است، و از این منظر هیچ شکی وجود نداشت که ایران در این جنگ شکست خواهد خورد.
در واقع، درگیری ایران با انگلستان از امضای قرارداد اولیه نفت با دارسی آغاز شد، هرچند که در آن زمان هنوز هیچ نفتی کشف نشده بود، و بنابراین میتوان گفت که شرایط این قرارداد نه عادلانه بود و نه غیرعادلانه. اما نحوه انعقاد قرارداد، نقش کتابچیخان و رشوه دادن امینالسلطان، فساد نهادینهشده در سلسله قاجار، و آسیبی که از همان ابتدا به ملت ایران وارد شد، باعث شد که ایرانیان از بازی شرمآور و فاسد امضای قرارداد دارسی متنفر شوند و بذر یک حرکت کاشته شد؛ نتیجه آن انقلاب مشروطه ایران بود که نفرت مردم ایران از قرارداد دارسی را با گنجاندن اصلی که قوه مجریه را از امضای قرارداد با خارجیان یا هر ایرانی در مورد ذخایر ملی، از جمله نفت، منع میکرد، بهصورت مکتوب و عمومی ثبت کرد.
متأسفانه، این قانون اساسی، ۳۰ سال بعد، به دلیل ناآگاهی مردم و فساد شاهی که از مظفرالدین شاه فاسدتر و از احمدشاه وابستهتر به قدرتهای خارجی همچون انگلستان، ایالات متحده و آلمان بود، نتوانست مؤثر واقع شود. بنابراین، دیکتاتور، با قدرت تهوعآورش، آن قرارداد آزاردهنده را برای ۳۰ سال دیگر تمدید کرد، در حالی که در سالهای ۱۹۰۱ تا ۱۹۳۴، وضعیت جهان بهشدت تغییر کرده بود؛ روسیه به اتحاد جماهیر شوروی تبدیل شده بود و مصرف نفت در جهان به دلیل رشد صنعت خودرو افزایش زیادی یافته بود. در این زمان، انگلستان تقریباً ۸۵ درصد از سود حاصل از انحصار نفت خود در ایران را دریافت میکرد، و ایران تنها ۱۵ درصد از سود را میگرفت، که آشکارا ناعادلانه بود. ایران درخواست مذاکره کرد، اما چون تحت حکومت یک دیکتاتور بیسواد بود، دوباره شکست خورد و بذر آشوب تا ۲۰ سال بعد که دوباره بهصورت زخمی چرکین سرباز کرد، باقی ماند.
بدین ترتیب، در دوره ملی شدن نفت، یک جنبش سیاسی متمرکز بر قرارداد ناعادلانه نفت، تحت رهبری مصدق، با هدف اصلاح قرارداد نفتی موجود شکل گرفت. این حرکت اثرات فوقالعادهای برجای گذاشت که در ابتدا از چشم همه پنهان بود و نه ایران و نه بریتانیا پیامدهای آن را درک کرده بودند، و در این میان، مصدق بدترین عملکرد را داشت. در واقع، مصدق نه از وضعیت جهان آگاهی داشت، نه از وضعیت نفت، نه از فساد میان همکاران و متحدانش در جبهه ملی، و نه از شدت فساد و خیانت در میان اعضای خانوادهاش. اگر کسی بتواند ثابت کند که او آگاه بود، میتواند بگوید که برخلاف آنچه مردم درباره او فکر میکنند و باور دارند، او باید میدانست که در این قرارداد خیانت بزرگی به مردم ایران کرده است.
پیش از آغاز ملی شدن نفت، در مذاکرات با رزمآرا، بریتانیا با پیشنهاد تقسیم ۵۰-۵۰ سود نفت واکنش نشان داد. این پیشنهاد قابل قبول بود. اما مصدق، که اطلاعاتش حتی کمتر از مظفر بقایی بود—که بهطور احمقانهای ادعا میکرد که روز بعد از اینکه بریتانیا نفت ایران را از دست بدهد، خریداران نفت ایران در خلیج فارس صف خواهند کشید تا نفت از ایران بخرند—دچار این توهم بود که میتوان نتیجه بهتری بهدست آورد. او آشکارا نیت بدی نسبت به انگلستان داشت و تصمیمی برای مذاکره با بریتانیا نگرفت. برخلاف آنچه بارها در انظار عمومی گفته بود [“اگر این را بپذیرم، دیگران خواهند گفت که او نفت را از انگلیس گرفت و به آمریکا داد”]، او شدیداً میخواست نفت را به آمریکاییها بدهد و بر این اساس، هر پیشنهادی را که از سوی انگلیسیها مطرح میشد و تا حدی برای هر دو طرف سودمند بود، رد کرد.
نتیجه این شد که وقتی بریتانیا ناامید شد، برخلاف میل خود—که هرگز خواهان افزایش حضور آمریکاییها در ایران و خاورمیانه نبود—دست یاری به سمت ایالات متحده دراز کرد و از آنها خواست که دست در دست هم، مصدق را از صحنه حذف کنند.
با در نظر گرفتن ساختار سیاسی ضعیف ایران، بریتانیا و آمریکا به این نتیجه واضح رسیدند که هزینه فوری تغییر رژیم بسیار کمتر از سود بازگشت به یک قرارداد نفتی با مصدق است، و هزینه این تصمیم این بود که ملاحظات اخلاقی تا آن اندازه اهمیت پیدا کند که ارزش نفت نباید بر آن غلبه کند.
پس از اتخاذ این تصمیم، پول کافی سرمایهگذاری شد تا برخی افراد خریداری شوند و تبلیغات لازم برای تغییر رفتار دیگران انجام گیرد. تبلیغات توانست باورهای مردم را تغییر دهد و دولت مصدق را به سقوط بکشاند.
پس از کودتا، شاه که با آمریکا همکاری کرده بود، به قدرت بازگشت. او برای غرب قرارداد نفتی بسیار بهتری مذاکره کرد و در مقابل، اجازه یافت ۲۵ سال حکومت سرکوبگرانه داشته باشد و ثروت ملی را به جیب خود و اطرافیانش سرازیر کند.
Dans les années 1940, la perception générale du Shah comme un pantin de l’Occident en Iran était inévitable à cause du pétrole. Alors que la plupart des questions politiques étaient discutables, les conditions de la concession pétrolière étaient tellement déséquilibrées en faveur de la Grande-Bretagne que tout le monde s’est uni derrière Mossadegh sans avoir besoin d’une analyse scientifique de la question pétrolière, uniquement sur la base du nom et de la renommée de la nationalisation du pétrole, et cette réalité est parfaitement compréhensible.
La Grande-Bretagne était également responsable de la création de cette atmosphère, car elle a agi pendant des années uniquement pour maximiser ses profits pétroliers sans tenir compte de la force de réaction du peuple. L’Angleterre n’a proposé une répartition plus équitable du pétrole que lorsqu’elle a compris qu’elle ne pouvait pas maintenir sa position ; lorsque le principe de justice dictait que l’Iran ne pouvait pas l’accepter, l’intensification du conflit est donc devenue inévitable. Du point de vue iranien, c’était comme une souris qui se dressait contre un lion, et sous cet angle, il ne faisait aucun doute que l’Iran serait vaincu dans cette guerre.
En réalité, le conflit de l’Iran avec l’Angleterre a commencé dès la signature du premier contrat pétrolier avec D’Arcy, bien qu’aucun pétrole n’ait encore été découvert à cette époque, et l’on pourrait donc dire que les conditions de cet accord n’étaient ni justes ni injustes. Cependant, la manière dont le contrat a été conclu, le rôle de Ketabchi Khan, la corruption d’Amin al-Soltan, la corruption institutionnalisée sous la dynastie Qajar et les dommages subis par la nation iranienne dès le début ont conduit les Iraniens à mépriser le jeu honteux et corrompu de la signature du contrat D’Arcy. Une graine de mouvement a ainsi été semée, aboutissant à la Révolution constitutionnelle iranienne, qui a officialisé et rendu publique la haine du peuple iranien pour l’accord D’Arcy en intégrant un principe interdisant à l’exécutif de conclure un contrat avec des étrangers ou même avec un Iranien concernant les ressources nationales, y compris le pétrole.
Malheureusement, cette constitution, 30 ans plus tard, en raison de l’ignorance du peuple et de la corruption d’un Shah plus corrompu que Mozaffar al-Din Shah et plus dépendant des puissances étrangères – notamment de l’Angleterre, des États-Unis et de l’Allemagne – qu’Ahmad Shah, n’a pas pu être efficace. Ainsi, le Shah dictateur, avec son pouvoir écœurant, a prolongé cet accord accablant pour 30 années supplémentaires, alors qu’entre 1901 et 1934, la situation du monde avait radicalement changé : la Russie était devenue l’Union soviétique, et la consommation mondiale de pétrole avait considérablement augmenté en raison de la croissance de l’industrie automobile. À cette époque, l’Angleterre recevait environ 85 % des bénéfices de son monopole pétrolier en Iran, tandis que l’Iran ne percevait que 15 % des profits, ce qui était manifestement injuste. L’Iran a demandé des négociations, mais, étant gouverné par un dictateur ignorant, il a de nouveau échoué, et les germes du chaos ont perduré jusqu’à ce qu’ils réapparaissent 20 ans plus tard sous la forme d’une plaie purulente.
Ainsi, durant la période de nationalisation du pétrole, un mouvement politique axé sur l’injustice de l’accord pétrolier s’est formé sous la direction de Mossadegh, avec pour objectif de réformer le contrat pétrolier en vigueur. Ce mouvement a eu des effets extraordinaires qui étaient, au départ, invisibles pour tous, et ni l’Iran ni la Grande-Bretagne n’en comprenaient les conséquences. Entre-temps, Mossadegh a agi de la pire manière possible. En réalité, Mossadegh n’avait ni connaissance de la situation mondiale ni conscience de l’état du pétrole, de la corruption de ses collègues et alliés au sein du Front national, ni même de l’ampleur de la corruption et de la trahison au sein de sa propre famille. Si quelqu’un peut prouver qu’il était au courant, alors on pourrait dire que, contrairement à ce que les gens pensent et croient de lui, il devait savoir qu’il avait commis une grande trahison envers le peuple iranien dans cet accord.
Avant le début de la nationalisation du pétrole, lors des négociations avec Razmara, la Grande-Bretagne avait proposé un partage des bénéfices à 50-50. Cette offre était acceptable. Mais Mossadegh, dont les connaissances étaient encore plus limitées que celles de Mozaffar Baqaei – qui affirmait naïvement que dès le lendemain de la perte du pétrole iranien par les Britanniques, les acheteurs de pétrole iranien feraient la queue dans le golfe Persique pour en acheter –, s’illusionnait en croyant qu’un meilleur résultat pouvait être obtenu. Il nourrissait clairement une hostilité envers l’Angleterre et refusait toute négociation avec elle. Contrairement à ce qu’il avait déclaré à plusieurs reprises en public [« Si j’accepte cela, d’autres diront qu’il a pris le pétrole aux Anglais pour le donner aux Américains »], il voulait ardemment céder le pétrole aux Américains et, sur cette base, il rejeta toute proposition britannique qui aurait pu être, dans une certaine mesure, bénéfique pour les deux parties.
Il en résulta que, lorsque l’Angleterre perdit tout espoir, elle se résolut, contre son propre gré – car elle ne souhaitait jamais davantage de présence américaine en Iran et au Moyen-Orient –, à tendre la main aux États-Unis et leur demanda de coopérer pour évincer Mossadegh.
Compte tenu de la faiblesse structurelle du système politique iranien, la Grande-Bretagne et les États-Unis parvinrent à une conclusion claire : le coût immédiat du changement de régime était bien inférieur aux bénéfices d’un retour à un accord pétrolier avec Mossadegh. Et le prix à payer pour cette décision était que les considérations morales devaient être surévaluées au point que la valeur du pétrole ne devait pas les surpasser.
Une fois cette décision prise, suffisamment d’argent fut investi pour acheter certaines personnes et mener les campagnes de propagande nécessaires afin de modifier le comportement des autres. La propagande parvint à changer les croyances du peuple et à précipiter la chute du gouvernement Mossadegh.
Après le coup d’État, le Shah, qui avait collaboré avec les États-Unis, revint au pouvoir. Il négocia un accord pétrolier bien plus avantageux pour l’Occident et, en contrepartie, il fut autorisé à régner en tyran pendant 25 ans et à détourner les fonds nationaux pour les verser dans ses propres poches et celles de ses proches.
In the 1940s, the common perception of the Shah as a puppet of the West in Iran was inevitable because of oil. While most of the political issues are debatable, the conditions of the oil concession were so skewed in favor of Britain that every one united behind Mossadiq without needing to have the power of scientific analysis of the oil issue, only based on the name and fame of the nationalization of oil, and this issue is well understood.
Britain was also to blame for creating this atmosphere because for many years they acted solely to maximize their profits from oil without considering the strength of the people’s reaction. England only offered a fairer distribution of oil when it realized it could not maintain its position; When the principle of fairness dictated that Iran could not accept it, and therefore the escalation of the dispute became unavoidable, and this was while in Iran’s view, it was like a mouse that rose up against a lion, and from this point of view, there was not any doubt that Iran will be defeated in this war.
In fact, Iran’s conflict with England started with the signing of the initial oil contract with D’Arcy, although no oil had been discovered at that time, and therefore it could be said that the terms of the deal were neither fair nor unfair. However, the way the contract was concluded the role of the Ketabchi Khan and the bribery of Amin ul-Sultan the institutionalized corruption in the Qajar dynasty, and the damage that was caused to the Iranian nation from the very beginning made Iranians disgusted by the shameful and corrupt game of signing the Darcy contract and the seed of a movement that was planted; the result was the Iranian constitution revolution which made the Iranian people’s hatred of the Darcy Agreement written and public by including the principle that the executive branch does not have the right to conclude a contract with a foreigner or any Iranian subject regarding national reserves, including oil.
Unfortunately, this constitution 30 years later, due to the ignorance of the people and the corruption of Shah, who was more corrupt than Muzaffar ed-Din Shah and more dependent on foreign powers, England, the United States, and Germany than Ahmad Shah, could not be effective. So, the dictator Shah, with his nauseating power, extended that annoying contract for another 30 years, while during the years 1901 to 1934, the situation of the whole world had changed drastically; Russia had become the Soviet Union, and oil consumption in the world had greatly increased due to the growth of the automobile industry. At this time, England was taking nearly 85% of the profit from its oil monopoly in Iran, and Iran was taking 15% of the profit, which was obviously unfair. Iran asked for negotiations, but because Iran was ruled by an illiterate dictator, Iran was defeated again and the seeds of chaos remained until 20 years later, when it re-emerged as a festering wound.
Thus, during the period of oil nationalization, a political movement centered on the unfair oil deal was formed under the leadership of Mossadiq with the aim of reforming the existing oil contract. This movement left extraordinary effects that were hidden from everyone at the beginning and neither Iran nor Britain had understood its repercussions, and in the meantime, Mossadiq acted the worst of all. In fact, Mossadiq had no knowledge of the state of the world, nor of the state of oil, the corruption among his colleagues and allies in the National Front, or the severity of corruption and betrayal among his family members. If someone can prove that he knew, he can say that contrary to what people think and believe about him, he must have known that he committed a great betrayal against the people of Iran in this deal. Before the start of the nationalization of oil, in its negotiations with Razmara, Britain reacted by proposing a 50-50 split of the profit. This was acceptable. But Mossadiq, whose information was even less than that of Muzaffar Baqaei, who foolishly claimed that the day after the British ran out of Iranian oil, the buyers of Iranian oil would line up in the Persian Gulf to buy oil from Iran, had the illusion that it was possible to A better result was obtained. He clearly had bad intentions towards England and did not decide to negotiate with England. Contrary to what he said many times in public [if I accept this, others will say that he took the oil from England and gave it to America], he strongly wanted to give the oil to the Americans and on this basis, he rejected any proposal from the British that was beneficial to both sides to some extent. The result was that when England was disappointed, against its own will, which never wanted more American presence in Iran and the Middle East, it reached out to the United States and demanded that they remove Mossadiq from the scene hand in hand.
Considering Iran’s weak political structure, Britain and America came to a clear conclusion that the immediate monetary cost of regime change is much lower than the benefit of returning to an oil agreement with Mossadiq, and the cost is that moral considerations were valued so much that the value of oil should not be overcome.
Once this decision was made, enough money was invested to buy some people and do the necessary propaganda to change the behavior of others. Propaganda was able to change people’s beliefs and bring Mossadiq’s government to the bottom.
After the coup, the Shah, who cooperated with America, returned to power. He negotiated a much better oil deal for the West, and in return, he was allowed 25 years of oppressive rule and to robe national funds pouring into his and his followers’ pockets.
Source: Ahmad Shahvary. Open File:19th August1953 United States and Britain Coup d’état in Iran
ADABSARA 