Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
فردوسی شناسی 3
ردِ پای شاهنامه در تاریخ
برغم اینکه شاهنامه نویسی در زمان نگارش شاهنامه یکی از رایجترین کارهای نویسندگان عصر بوده و همان طور که گفته شد شاعران و نویسندگان متعددی قبل از فردوسی استادی و مهارت خود را در نوشتن شرح حال و سرنوشت دلاوران ایران آزموده بودند بطوری که در زمان خود حکیم توس تعداد قابل توجهی از معاصرین او با کارش آشنا بودند، جای تعجب است که در تاریخ بیهقی کمتر اشاره ای به این کارسترگ نمی شود. قدیمیترین کتابی که نام فردوسی و اثر جاودانه او ” شاهنامه” در آن آمده تاریخ سیستان است که در قرن پنجم نوشته شده است. بعد از آن نظامی عروضی سمرقندی است که در کتاب چهارمقاله خود از فردوسی و کتاب گرانسنگ شاهنامه یاد می کند. و از جمله دراین کتاب یاد می کند که علاء الدین غوری در فتح غزنین شاهنامه می خوانده است. در تاریخ گزیده نیز آمده است که طغرل بن ارسلان سلجوقی در جنگی که منجر به هلاک او شد شاهنامه می خوانده است.
اوّلین نسخه دستنویس شاهنامه که تاکنون شناخته شده، بظاهر نسخه دستنویس مربوط به اوایل سده هفتم هجری، یعنی نسخه موجود در کتابخانه فلورانس است که تاریخ 614 ق/ برابر597 ، را دارد. این نسخه تنها نیم نخستین شاهنامه را دارد. امّا از قرن هشتم به بعد تعداد نسخه های دستنویس شاهنامه روبه افزایش می گذارد.
“سیره فیروزشاه”
محمد السعید جمال الدین، از ادیبان قطر، در کنگره اخیر ِ بزرگداشت فردوسی در مقاله ای که با عنوان ” ادبیات عرب و شاهنامه” به این کنگره ارائه کرد، اظهار داشت که تا اواسط دهۀ1980 میلادی، تصورعامه اعراب براین بود که این داستانها از حماسه های عرب است تا این که دکتر محمد رجب النجار، استاد فرهنگ عامه در دانشگاه کویت، ثابت کرد این حماسه ها در حقیقت عبارت است از ترجمۀعامیانه مختصر و آزاد شاهنامه فردوسی[است] و چون این حماسه درقرن پنجم تألیف شده باید آن را مقدم بر ترجمه البنداری دانست[1]”. نسخه دستنویس شاهنامه به زبان عربی که توسط فتح بن علی بنداری اصفهانی در سال 620 -621 ق/ برابر603 و604 ترجمه و تهیه شده است.
نسخه دستنویس کتابخانه موزه بریتانیا که تاریخ نسخه برداری آن 675 ق/ برابر 656 می باشد.
نسخه دستنویس کتابخانه توپکاپی استانبول که درسال 731 ق / برابر710 نسخه برداری شده است.
نسخه دستنویس کتابخانه عمومی لنینگراد شوروی که در سال 733 ق/ برابر 712 نسخه برداری شده است.
نسخه خطی شاهنامه مجموعه خصوصی ح نیور [سیک]، ، که عبدالوهاب محمد قزوینی امکان دیدن آن را یافته، و در سال 741 ق / برابر 720 ، به سفارش ویا برای حاجی قوام وزیر شیخ ابواسحق اینجو، رونویسی شده است.
نسخه دستنویس کتابخانه قاهره که تاریخ نسخه برداری آن سال 741 ق / برابر 720 ، است.
نسخه دستنویس کتابخانه قاهره که تاریخ نسخه برداری آن سال 796 ق / برابر774 است.
نسخه دستنویس کتابخانه دانشگاه لیدن در هلند که تاریخ نسخه برداری آن سال 840 ق / برابر 816 است.
نسخه دستنویس کتابخانه موزه بریتانیا که تاریخ نسخه برداری آن سال 841 ق / برابر 817 است.
نسخه دستنویس کتابخانه ملّی پاریس که تاریخ نسخه برداری آن سال 844 ق / برابر 820 است.
نسخه دستنویس کتابخانه پاپ در واتیکان که تاریخ نسخه برداری آن سال 848 ق / برابر 824 است.
نسخه دستنویس کتابخانه مؤسسه خاورشناسی فرهنگستان علوم شوروی که تاریخ نسخه برداری آن سال 849 ق / برابر 825 است.
نسخه دستنویس کتابخانه دانشگاه اکسفورد که تاریخ نسخه برداری آن سال 852 ق / برابر 828 است.
نسخه دستنویس کتابخانه موزه بریتانیا که در سال 891 ق / برابر با 866 نسخه برداری شده است.
نسخه دستنویس کتابخانه دولتی برلین که درسال 894 ق / برابر 869 نسخه برداری شده است
نسخه دستنویس کتابخانه موزه توپکاپی در استانبول که درسال 903 ق / برابر 878 نسخه برداری شده است.
پانویس:
[1] -محمد السعید جمالدین، ص 610.
[2] H. Niever [Sic]
[3] Histoire des Rois des Perse
[4]- ر. ک. ستارزاده، ص1073.
[5]- ر. ک. مینوی؛ رستم وسهراب، ص6.
[6]- ر. ك. همان ، ص 7.
[7]- انیوسترانتسف، صص 25و16.
[8]- زریری، صص 14 و15.
منبع:
احمد شه وری. فردوسی و نوزایش فرهنگی و علمی ایران. شابک: 978-1477698310
Traces of the Shahnameh in History
Despite the fact that writing Shahnamehs was one of the most common practices among writers of the time, and as mentioned, many poets and writers before Ferdowsi had tested their mastery and skill in writing the biographies and destinies of Iran’s warriors, so much so that in Ferdowsi’s era, a significant number of his contemporaries were familiar with his work, it is surprising that Behaqi’s History makes little mention of this great achievement. The oldest book that mentions Ferdowsi and his immortal work Shahnameh is the History of Sistan, written in the fifth century. After that, Nezami Aruzi Samarqandi, in his Chahar Maqaleh, refers to Ferdowsi and his invaluable book Shahnameh. Among other things, this book notes that Ala al-Din Ghuri recited Shahnameh during his conquest of Ghazni. It is also recorded in Tarikh-e Guzideh that Tughril ibn Arslan Seljuqi was reading Shahnameh in a battle that led to his demise.
The earliest known manuscript of Shahnameh appears to be a handwritten copy from the early seventh century AH, specifically the manuscript held in the Florence Library, which dates to 614 AH / 597 CE. This manuscript only contains the first half of Shahnameh. However, from the eighth century onwards, the number of handwritten copies of Shahnameh increases.
“The Biography of Firuz Shah”
Muhammad al-Said Jamal al-Din, a literary scholar from Qatar, presented an article titled “Arabic Literature and Shahnameh” at the recent Ferdowsi Congress. He stated that until the mid-1980s, the general perception among Arabs was that these stories originated from Arab epics. However, Dr. Muhammad Rajab al-Najjar, a professor of folklore at Kuwait University, proved that these epics were actually simplified and loosely translated versions of Shahnameh in the common vernacular. Since these epics were compiled in the fifth century AH, they should be considered earlier than al-Bundari’s translation.
The handwritten Arabic translation of Shahnameh by Fath ibn Ali Bundari Isfahani was prepared in 620-621 AH / 603-604 CE.
A manuscript in the British Museum Library, copied in 675 AH / 656 CE.
A manuscript in the Topkapi Library in Istanbul, copied in 731 AH / 710 CE.
A manuscript in the Leningrad Public Library in the Soviet Union, copied in 733 AH / 712 CE.
A manuscript in a private collection of H. Niever [Sic], which Abdulwahab Muhammad Qazvini had the opportunity to examine, copied in 741 AH / 720 CE, commissioned for Haji Qavam, the minister of Sheikh Abu Ishaq Injoo.
A manuscript in the Cairo Library, copied in 741 AH / 720 CE.
Another manuscript in the Cairo Library, copied in 796 AH / 774 CE.
A manuscript in Leiden University Library in the Netherlands, copied in 840 AH / 816 CE.
A manuscript in the British Museum Library, copied in 841 AH / 817 CE.
A manuscript in the National Library of Paris, copied in 844 AH / 820 CE.
A manuscript in the Vatican Library, copied in 848 AH / 824 CE.
A manuscript in the Institute of Oriental Studies of the Academy of Sciences of the Soviet Union, copied in 849 AH / 825 CE.
A manuscript in Oxford University Library, copied in 852 AH / 828 CE.
A manuscript in the British Museum Library, copied in 891 AH / 866 CE.
A manuscript in the Berlin State Library, copied in 894 AH / 869 CE.
A manuscript in the Topkapi Museum Library in Istanbul, copied in 903 AH / 878 CE.
Footnotes:
[1] Muhammad al-Said Jamal al-Din, p. 610. [2] H. Niever [Sic] [3] Histoire des Rois des Perse [4] See Setarzadeh, p. 1073. [5] See Minavi; Rostam and Sohrab, p. 6. [6] See the same source, p. 7. [7] Anivostrantsev, pp. 16 and 25. [8] Zariri, pp. 14 and 15.
Source: Ahmad Shahvary. Ferdowsi and the Cultural and Scientific Renaissance of Iran. ISBN: 978-1477698310.
Traces du Shâhnâmeh dans l’Histoire
Bien que la rédaction de Shâhnâmeh ait été l’une des pratiques les plus courantes parmi les écrivains de l’époque, et comme mentionné, de nombreux poètes et écrivains avant Ferdowsi avaient déjà mis à l’épreuve leur maîtrise et leur talent en écrivant les biographies et les destinées des guerriers de l’Iran, au point qu’à l’époque de Ferdowsi, un nombre significatif de ses contemporains étaient familiers avec son travail, il est surprenant que l’Histoire de Beyhaqi fasse peu mention de cette grande réalisation. Le plus ancien livre mentionnant Ferdowsi et son œuvre immortelle, le Shâhnâmeh, est l’Histoire du Sistân, écrite au Ve siècle. Après cela, Nezâmi ‘Arouzi Samarqandi fait référence à Ferdowsi et à son précieux Shâhnâmeh dans son ouvrage Chahâr Maqâleh. Ce livre rapporte notamment qu’Ala al-Din Ghûrî récitait le Shâhnâmeh lors de la conquête de Ghazni. Il est également noté dans le Târikh-e-Gozideh que Toghril ibn Arslan Seldjoukide lisait le Shâhnâmeh lors d’une bataille qui a conduit à sa mort.
Le plus ancien manuscrit connu du Shâhnâmeh semble être une copie manuscrite datant du début du VIIe siècle de l’Hégire, en particulier celle conservée à la bibliothèque de Florence, qui porte la date de 614 AH / 597 CE. Ce manuscrit ne contient que la première moitié du Shâhnâmeh. Toutefois, à partir du VIIIe siècle, le nombre de copies manuscrites du Shâhnâmeh augmente.
“La biographie de Firouz Shah”
Mohammad al-Saïd Jamâl al-Dîn, un érudit littéraire qatari, a présenté un article intitulé “La littérature arabe et le Shâhnâmeh” lors du récent Congrès en l’honneur de Ferdowsi. Il a affirmé que jusqu’au milieu des années 1980, la perception générale parmi les Arabes était que ces récits provenaient d’épopées arabes. Cependant, le Dr Mohammad Rajab al-Najjar, professeur de folklore à l’Université du Koweït, a démontré que ces épopées étaient en réalité des versions simplifiées et librement traduites du Shâhnâmeh en langue vernaculaire. Comme ces épopées ont été compilées au Ve siècle AH, elles doivent être considérées comme antérieures à la traduction d’al-Bundari.
La traduction manuscrite en arabe du Shâhnâmeh par Fath ibn Ali Bundari Isfahani a été réalisée en 620-621 AH / 603-604 CE.
Un manuscrit conservé à la bibliothèque du British Museum, copié en 675 AH / 656 CE.
Un manuscrit conservé à la bibliothèque Topkapi d’Istanbul, copié en 731 AH / 710 CE.
Un manuscrit conservé à la Bibliothèque publique de Leningrad en Union soviétique, copié en 733 AH / 712 CE.
Un manuscrit appartenant à la collection privée de H. Niever [Sic], que Abdulwahab Mohammad Qazvini a pu examiner, copié en 741 AH / 720 CE, commandé par Haji Qavam, ministre de Cheikh Abou Ishaq Injoo.
Un manuscrit conservé à la bibliothèque du Caire, copié en 741 AH / 720 CE.
Un autre manuscrit conservé à la bibliothèque du Caire, copié en 796 AH / 774 CE.
Un manuscrit conservé à la bibliothèque de l’Université de Leyde aux Pays-Bas, copié en 840 AH / 816 CE.
Un manuscrit conservé à la bibliothèque du British Museum, copié en 841 AH / 817 CE.
Un manuscrit conservé à la Bibliothèque nationale de Paris, copié en 844 AH / 820 CE.
Un manuscrit conservé à la bibliothèque du Vatican, copié en 848 AH / 824 CE.
Un manuscrit conservé à l’Institut d’Études Orientales de l’Académie des Sciences de l’Union soviétique, copié en 849 AH / 825 CE.
Un manuscrit conservé à la bibliothèque de l’Université d’Oxford, copié en 852 AH / 828 CE.
Un manuscrit conservé à la bibliothèque du British Museum, copié en 891 AH / 866 CE.
Un manuscrit conservé à la Bibliothèque d’État de Berlin, copié en 894 AH / 869 CE.
Un manuscrit conservé à la bibliothèque du Musée Topkapi à Istanbul, copié en 903 AH / 878 CE.
Notes de bas de page :
[1] Mohammad al-Saïd Jamâl al-Dîn, p. 610. [2] H. Niever [Sic] [3] Histoire des Rois des Perses [4] Voir Setârzâdeh, p. 1073. [5] Voir Minavi ; Rostam et Sohrab, p. 6. [6] Voir la même source, p. 7. [7] Anivostrantsev, pp. 16 et 25. [8] Zariri, pp. 14 et 15.
Source : Ahmad Shahvary. Ferdowsi et la Renaissance culturelle et scientifique de l’Iran. ISBN : 978-1477698310.
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
جُنگ ادبی 66
عشق زمینی و ناسوتی در ادبیات فارسی
شعر غنایی مانند شعر پند آموز دامنه بسیار گسترده یی دارد و از آن جا که بیان کننده احساس و عاطفه و شور عشق است محبوب ترین نوع ِشعر در جهان است.در فارسی قالب اصلی ِ شعر غنایی غزل است اگرچه در همه قالب های دیگر از رباعی و قطعه تا مثنوی و قصیده نمونه های موفقی از شعر غنایی داریم. معادل شعر غنایی در غرب لیریک است.”لیریک” لغتی یونانی و تعریف متداول آن هم این است: لیریک معمولاً شعری ست کوتاه که اغلب بیش از پنجا تا شصت سطر نمی شود و غالباً بین دوازده تا سی سطر است و احساسات و اندیشه های فردی واحد را که لزوماً این فرد خودشاعرنیست، بیان می کند.
… شعرهای عاشقانه ناب اغلب کوتاه هستند و دلیل آن هم این است که در شعر بلند به ندرت می توان حدت و شدت ِ احساس عاطفی را از اول تا آخر حفظ کرد. در واقع در شعر سنتی ِ ما واحد شکل و معنی، به خصوص پس از حافظ، اغلب بیت است نه تمام یک شعر یاغزل. اما سعدی از شاعرانِ انگشت شماری است که غزل هایِ عاشقانه او اغلب از مطلع تا به مقطع عاشقانه می ماند و، بر خلافِ حافظ، به موضوع های دیگر نمی پردازد.اما این همه مطلب نیست.غزل عاشقانه سعدی بیان ِعشق انسانی و زمینی و ملموس است که در عین سرشاری از شور و احساس، والا و فاخراست[1]. مربع ترکیب بند ِ وحشی ِ بافقی هم با این شروعِ معروف :
دوستان شرح پریشانی ِ من گوش کنید
داستان ِ غم پنهانی ِ من گوش کنید
قصه بی سر و سامانی ِ من گوش کنید
گفت و گوی من و حیرانی ِ من گوش کنید
شرح ِ این آتش جان سوز نهفتن تاکی؟
سوخت ام، سوخت ام این راز نهفتن تاکی؟
پر از شور و احساس است اما والا و فاخر نیست. این شعرسبک نامه اشک انگیز عاشقانه است و به همین دلیل از بند دوم وسوم حوصله خواننده را سرمی برد. شاعر آن قدر سر و صدا و داد وفریاد می کند که مجالی برای هم دلی و اشتراک در تجربه ای عاطفی به خواننده نمی دهد.ساده ترین راه ِ بیانِ ماتم واندوه، اشک ریختن وبرسرکوبیدن است.این دیگر نیازی به وزن و قافیه ندارد.چنین کودکانه شیون و زاری کردن هنری نیست.نفرین نامه کفاشِ خراسانی هم نوع دیگری از این سر و صداراه انداختن و ناله ونفرین کردن است. شعر احساساتی چیزی است و شعر پراحساس چیز دیگر. شعر احساساتی، کم عمق و رقت انگیز است و شعر پراحساس عمیق است و تامل انگیز.
از سوی دیگر، غزل های عاشقانه حافظ را داریم که والا وفاخراست،اما نه جسمانی ست نه پرشور و احساس.در غزل های حافظ ، تنها شاعری که می توان در برابرسعدی در این سنت غزل گویی از او نام برد، غزل هایی هست که از ابتدا تا انتها عاشقانه است، برای مثال غزل های زیر:
هر کــــــرا با خط سبزت ســــــــر سودا باشد
پای ازین دایــــــــره بیرون ننهد تــــــــا باشد من چــو از خاک لحد لاله صفت برخیزم [1]
داغ ســــــودای توام سرّ هویــــــــــدا[2] باشد تو خــــــــود ای گوهر یکدانه کجـایی آخر[3]
کز غمت دیـــــــده مردم همه دریـــــــــا باشد از بن هر مــــــژه ام آب روان است بیــــــــا
اگرت میــــــــل لب جو[4] و تماشــــــــــا باشد چون گل ومی[5] دمی از پرده برون آی ودرا
که دگـــــــــــر باره ملاقــــــــات نه پیدا باشد ظلّ ممــــــــــدود خم زلف تـــــوام بر سر باد
کاندرین ســــــــــایه قرار دل شــــــــیدا باشد چشمت از ناز به حافـــــظ نکند میــــــل آری
سر گـــــرانی صفت نرگس رعنـــــــــــا باشد
و:
گل بــی رخ یار خوش نباشد
بی باده بهـــــار خوش نباشد طرف چمن و طواف بستان
بی لاله عذار خــــوش نباشد رقصیدن سرو و حــالت گل
بی صوت هزارخوش نباشد هر نقش که دست عقـل بندد
جز نقش نگار خــوش نباشد با یار شکر لب گل[6] اندام
بی بوس وکنار خوش نباشد جان، نقد محقریست[7] حافظ
از بهر نثار خـوش نباشد[8]
و:
ســــــــــرو چمان من چرا میل چمن نمی کند
همدم گـــــــــــــل نمی شود یاد سمن نمی کند تا دل هرزه گــــرد من رفت به چین زلف او
زان سفر دراز خـــــــود عزم وطن نمی کند چون ز نسیم می شـــود زلف بنفشه پر شکن
وه که دلم چه یاد از آن عهـــد شکن نمی کند دل به امید روی او[9] همــــدم جان نمی شود
جان به هوای کوی او[10]خدمت تن نمی کند دی گله ای ز طره اش کردم و از سر فسوس
گفت که این سیاه کج گــــوش به من نمی کند پیش کمان ابرویش لابــــــــــه همی کنم ولی
گوش کشیده است ازآن گوش به من نمی کند با همه عطــر[11] دامنت آیدم از صبا عجب
کز گذر تو خـــــــاک را مشک ختن نمی کند ساقی سیم ساق من گر همه دُرد[12] می دهد
کیست که تن چـو جام می جمله دهن نمی کند کشته غمـــــزه تو شد حـــــــافظ ناشنیده پند
تیغ سزاست هر که را درک[13] سـخن نمی کند[14] و:
ســـــــــمن بویان غبار غم چو بنشینند بنشانند
پری رویــان قرار از دل چو بستیزند بستانند به فتـــــــــــراک جفا دلها چو بربندند بربندند
ز زلف عنبرین جانها چو بگشایند بفشانند[15] به عمری یک نفس با ما چو بنشینند برخیزند
نهال شوق در خــــــاطر چو برخیزند بنشانند سرشک گوشه گیـران را چو دریابند دُرّ یابند
رخ مهر ازسحر[16]خیـزان نگردانند اگردانند ز چشمم لعل رمانی چــو می خندند می بارند
ز رویم راز پنهانی چو مــی بینند می خوانند دوای درد عاشق را کسی کـــــو سهل پندارد
ز فکر[17] آنان که در تدبیر درماننـــــد درمانند درین حضرت چو مشتاقان نیازآرند ناز آرند
که با این درد اگر در بند درمانند درمانند[18] چو منصورازمراد آنان کـه بر دارند بردارند
بدین درگاه حافظ را چـومی خوانند می رانند[19] و:
یاد باد آنـــــــکه نهانت نظــــــری با ما بود
رقم مهـــــــر تو بر چهـــــــــره ما پیدا بود یاد باد آنـکه چو چشمت به عتابم می کشت
معجــــــــــز عیسویت در لب شکر خا بود یاد باد آنکه رخت شمع طرب می افروخت
وین دل ســـــــــــــوخته پروانه نا پروا بود یاد باد آنکه چو یاقــــــــوت قدح خنده زدی
در میان من و لعل تو حـــــــــــــکایتها بود یاد باد آنکه صبـــوحی زده در مجلس انس
جز من و یار نبـــودیم و خدا با ما بود[20] یاد باد آنکه در آن بزمـگه خلق و[21] ادب
آنکه او خنده مســـــــــتانه زدی صهـبا بود یاد باد آنـــکه نگارم چو کمر بر بستی[22]
در رکابش مه نــــــــو پیک جهان پیما بود یاد باد آنکه خرابات نشــــتین بودم و مست
وانچه درمسجدم امروزکمست آنجا بود[23] یاد باد آنکه به اصلاح شما می شد راست
نظم هر گوهر ناســـــــفته که حافظ را بود
و:
گفتم غـــــــــــم تو دارم گفتا غمت سر آید
گفتم که ماه من شــــــــــو گفتا اگر بر آید گفتم ز مهـــــــــر ورزان رسم وفا بیاموز
گفتا ز ماه رویـــان[24] این کار کمتر آید گفتم که بر خیالت راه نظـــــــــــــر ببندم
گفتا که شبرو است او از راه دیــــگر آید گفتم که بوی زلفت گمراه عالمـــــــم کرد
گفتا خنک نسیمی کز کـــــــــوی دلبر آید گفتم که نــوش لعلت ما را به آرزو کشت
گفتا تو بندگـــی کن کو[26] بنده پرور آید گفتم دل رحیمت کی عزم صـــــــلح دارد
گفتا مگـوی با کس تا وقت آن در آید[27] گفتم زمان عشرت دیدی که چون سرآمد؟
گفتا خموش حافظ کــاین غصه هم سرآید
و:
بر نیـــــــــامد از تمنـــــــــای لبت کامم هنوز
بر امید جام لعلت دُردی آشـــــــــــــامم هنوز روز اول رفت دیــــــنم در ســــــر زلفین تو
تا چه خواهد شد درین سـودا سرانجامم هنوز ساقیا یک جرعه ای زان آب آتشگون که من
در میان پختگان عشـــــــق او خــــامم هنوز از خطا گفتم شبی مـوی[28] ترا مشک ختن
می زند هر لحظه تیغی مـــو بر اندامم هنوز پرتو روی تو تا در خـــــــــــــلوتم دید آفتاب
می دود[29] چون سایه هردم برلب[30]بامم هنوز نام من رفتست روزی بر لب جــانان به سهو
اهل دل را بوی جان می آید از نـــامم هنوز در ازل دادست ما را ســـــــــــــاقی لعل لبت
جرعه جامی که من مدــوش آن جامم هنوز ای که گفتی جان بده تا با شــــــدت آرام جان
جان به غمهایش سپــردم نیست آرامم هنوز آب حیوان می رود هـــــردم ز اقلامم هــنوز
اما دراین غزل ها سخن از عشق چنان با فاصله و به دور از احساس است که خود خواننده بدون درگیر شدن با مسایل عاطفی می تواند خود را باشگردهای صناعی حافظ و به گفته خود او”صنعت بسیار در عبارت” سرگرم کند. اما وقتی سعدی می گوید:
به تو حاصلی ندارد غم روزگار گفتن
که شبی نخفته باشی به درازنای سالی
ویا در هم این غزل به این دوبیت می رسیم:
چه نشینی ای قیامت، بنمای سرو ِ قامت
به خلافِ سروِ بستان که ندارد اعتدالی
که نه امشب آن سماع است که دف خلاص یابد
به تپانچه ای و بربط برهد به گوش مالی[31]
دیگر مجالِ سرگرمی با صنعت نیست.زبانِ شعر چنان شوری بر می انگیزد که شعر به کشف علل واسبابِ آن بی اعتنا می مانَد.مخاطبِ شعر عاشقانه سعدی،احساسِ فعالِ درون نگراست و در شعرِ حافظ احساسِ منفعلِ برون نگر.به این غزل از سعدی توجه کنید:
یک امشبی که درآغوشِ شاهدِ شکرَم
گَرَم چو عود برآتش نَهَند، غم نخورم
ببندیک نَفَس ای آسمان دریچه صبح
برآفتاب، که امشب خوش است باقمرم
ندانم این شبِ قَدر است یا ستاره روز
تویی برابرِ من، یا خیال در نظرم؟
به دین دودیده که امشب تورا همی بینم
دریغ باشد فردا به دیگری نگَرَم
روان ِ تشنه برآساید از وجودِ فرات
مرا فرات زسربرگذشت و تشنه ترم
چومی ندیدم ات از شوق بی خبر بودم
کنون که با تو نشینم، ز ذوق بی خبرم
سخن بگوی که بیگانه پیشِ ما کس نیست
به غیر شمع و همین ساعت اش زبان ببرم
میانِ ما به جزاین پیرهن نخواهدبود
وگر حجاب شود تا به دامن اَش بدَرَم[32]
غزل ازآغاز بیان شور و عشق و اشتیاق وصل است، عشقی انسانی و جسمانی که بی هیچ شرمنده گی با کمال شهامت و گستاخی و با نهایت زیبایی و والایی به زبان درمی آید. حالا آن را با غزل زیر از حافظ که در آن به استقبال همین غزل رفته است مقایسه کنید:
تو همچو صبـحی و من شمع خلوت سحرم
تبسمی کن و جان بین که چون همی سپرم برآستان امیدت[33] گشــــــاده ام در چشم
که یک نظرنکنی[34] خود فکندی ازنظرم چنین که بر[35]دل من داغ زلف سرکش تست
بنفشه زارشود تربتـــــــــــــم چو در گذرم چه شکر گویمت ای خیل غــــــم عفاک الله
که روز بی کسی آخرنمی روی زسرم[36] غلام مردم چشمم که با ســــــــــــــــیاه دلی
هزار قطره ببــــــــــارد چو درد دل شمرم به هر نظر[37] بت ما جـلوه می کند لیکن
کس این کرشمه نبیند که مــــن همی نگرم به خاک حافظ اگر یار بگذرد چون باد
ز شوق در دل آن تنگنـــــــا کفن بدرم
دراین غزل، بیت بیت، معشوق ناملموس تر، انتزاعی تر و شاعر انفعالی ترو درعین حال صنعت کارتر می شود.هیچ از آن عشق ِ جسمانی و شور و احساسی که در غزل سعدی دیدیم اثری درآن نیست و این ویژه گی غالب غزل های عاشقانه حافظ است.ممکن است گفته شود آن غزل سعدی بیان وصل است واین غزل حافظ بیان هجر و این دو رانباید باهم مقایسه کرد، اشتراک در موضوع ندارند.اما این اعتراض بی اساس است. سعدی ده ها غزل در بیان فراق دارد، یکی از دیگری جسمانی تر، پرشورتر، و والا تر. واقع این است که پس از سعدی دیگر در هیچ غزل ِ عاشقانه، آن عشق ِانسانی ومحسوس وآن گستاخی وشور وسیلان ِ کلام دیده نمی شود. شعر دیگر بیان پرشورِتجربه عاطفی نیست.بیتی چون:
چنین که بردل ِمن داغ زلف ِسرکش ِتوست
بنفشه زار شود چون به تربت ام گذری
تنها مضمون سازی و ظریف کاری انتزاعی است که در یک غزل ِ عاشقانه آب بر آتش ِتیز می زند.در این گونه غزل ها، معشوق،معشوق ادبی ست نه واقعی.می توان نشان داد که شعر حافظ، بیش تر بازسازی ماهرانه مضمون های شاعران پیش از اوست.در چنین شعری از تجربه شخصیِ عاطفی نمی توان به راحتی سخن گفت. شاعری که در کارِ باز سازی ِتجربه هایِ کلامی دیگران در شکلی کامل تر به اعتبار صنایع ِبدیعی باشد شور عاطفی را درشعرِ خود نابود خواهد کرد.وقتی سعدی می گوید:
خروش ام از تفِ سینه ست و ناله از سرِدرد
نه چون دگر سخنان کز سر ِ مجاز آید[38]
به نکته دقیقی اشاره می کند.معشوقِ شعر ِسعدی معشوق واقعی محسوس است هم چنان که می در شعرِ منوچهری.در شعرِ منوچهری می شی ء ثانویِ تزیینی ِ وادبی نیست، آن را نمی توان به چیز دیگری تعبیرکرد. می، می است وهمه قدرت نفوذ و شور و تحرک شعر ِمنوچهری هم در هم این است…
پانویس:
ارجاعات اشعار حافظ برگرفته از دیوان خواجه شمس الدین محمد حافظ تصحیح احمد شه وری.
[1]- خم: چون من از خاک لحد رقص کنان؛ ص: در قیامت که سر از خاک لحد برگیرم.
[2]- س: سویدا. متن موافق ص است.
[3]- ب: تا کی ای گوهر یکدانه روا خواهی داشت؛ خ: تا کی ای دُرّ گرانمایه روا خواهی داشت.
[4]- س: جوی.
[5]- خم و قا: چون دل من.
[6]- س: خوش.
[7]- خ، ص و قا: محقرست.
[8]- برخی چاپها بیت زیر را هم دارند:
[9]- ص و قا: دل به امید وصل تو.
[10]- س: تو.
[11]- س: عطف / لطف.
[12]- قا: زهر.
[13]- خ و خم: درد.
[14]- مرحوم یکتایی دوبیت زیر را بصورت الحاقی در حاشیه آورده است حال آنکه دیگران آنها را در متن آورده اند:
[15]- قا: بگشایند بگشایند؛ ص: ز رویم راز پنهانی چو می بینند می خوانند.
[16]- خم، ص و قا: از مهر.
[17]- س: مکر.
[18]- در برخی چاپهای دیوان این بیت مقطع غزل است.
[19]- خم: چو می خواهند می خواهند.
[20]- ب: من و دوست نبودیم و خدا آنجا بود.
[21]- ب: آن مجلس تمکین و.
[22]- خم و ص: مه من چو کله بربستی؛ قا: مه من… چو کله بشکستی.
[23]- پ: امروز نبود آنجا بود.
[24]- خ: خوب رویان.
[25]- ی: باغ وصل؛ گ: باغ عشق؛ ص و قا: کز باغ خلد؛ س: باغ حسن. متن موافق خ است.
[26]- س: کاو
[27]- خم و ص و گ: به کس مگو این تا وقت آن درآید؛ قا: بکش جفا را تا وقت آن درآید.
[28]- س: زلف.
[29]- س: می رود.
[30]- س: بر در و.
[31]-کلیات: 632.
[32]-کلیات: 554.
[33]- خ: مرادت.
[34]- س: فکنی.
[35]- ی: در.
[36]- ب: زبرم.
[37]- س: به هر طرف.
[38]-کلیات: 514
منبع:
[1]- نویسنده این مطلب نبی احمدی است و در سایت زیر منتشر شده است:
یـک روز بــه شیــدایی در زلــف تو آویـزم زان دو لـب شیرینـت صــد شور بــرانگیزم گر قـصد جفـا داری اینک من و اینـک سـر ور راه وفــا داری جــان در قـدمـــت ریــزم بس توبه و پرهیزم کز عشق تو باطل شد من بعـد بــدان شــرطم کز تــوبه بپرهیـزم سیــم دل مسکینـم در خاک درت گم شد خاک سـر هر کویـی بـی فایــده میبیــزم در شهر به رسوایی دشمـن به دفـم بـرزد تــا بــر دف عشــق آمـــد تیــر نـظـر تیــزم مجنــون رخ لیـلـی چـون قیس بنـی عـامر فرهــاد لب شیریـن چـون خسـرو پــرویـزم گفتی به غمم بنشین یا از سر جان برخیز فـرمــان برمــت جانــا بنـشینـم و بــرخیـزم گــر بی تو بــود جنــت بــر کنـگـره ننشینم ور بــا تــو بود دوزخ در سـلـسـلـه آویــزم با یــاد تو گر سـعـدی در شعر نمیگنـجــد چون دوسـت یگـانـه شد با غیــر نیـامیــزم این غزل مؤید این ادعاست که پس از سعدی دیگر در هیچ غزل ِ عاشقانه، آن عشق ِانسانی و محسوس و آن گستاخی وشور و سیلان ِ کلام دیده نمی شود. شعر دیگر بیان پرشورِ تجربه عاطفی نیست.بیتی چون: چنین که بردل ِمن داغ زلف ِسرکش ِتوست بنفشه زار شود چون به تربت ام گذری تنها مضمون سازی و ظریف کاری انتزاعی است که در یک غزل ِ عاشقانه آب بر آتش ِتیز می زند.در این گونه غزل ها، معشوق، معشوق ادبی ست نه واقعی. از باب نمونه می توان نشان داد که شعر حافظ، بیش تر بازسازی ماهرانه مضمون های شاعران پیش از اوست. در چنین شعری از تجربه شخصیِ عاطفی نمی توان به راحتی سخن گفت. شاعری که در کارِ باز سازی ِتجربه هایِ کلامی دیگران در شکلی کامل تر به اعتبار صنایع ِبدیعی باشد شور عاطفی را درشعرِ خود نابود خواهد کرد. وقتی سعدی می گوید: خروش ام از تفِ سینه ست و ناله از سرِ درد نه چون دگر سخنان کز سر ِ مجاز آید به نکته دقیقی اشاره می کند. معشوقِ شعر ِسعدی معشوق واقعی محسوس است هم چنان که می در شعرِ منوچهری. در شعرِ منوچهری «می» شئ ثانویِ تزیینی ِ وادبی نیست، آن را نمی توان به چیز دیگری تعبیرکرد. می، می است وهمه قدرت نفوذ و شور و تحرک شعر ِمنوچهری هم در هم این است… محمدعلی حضرتی درباره غزلهای سعدی می گوید: «عوام عیب کنندم که عاشقی همه عمر کدام عیب که سعدی همین هنر دارد» سعدی معتقد است که یک هنر دارد و آن عاشقی ست، البته این هنر نه به معنی هنر امروزی و معادل فن بلکه به معنی ارزش است. سعدی تصریح می کند که ارزش من به عاشق بودنم است و علی رغم برخی تردید ها، سعدی غزل های عاشقانه زمینی فراوان دارد. در سخن او سه وجه اندرز، تغزل و تصوف مستتر است. سعدی در مواعظش صریح و شجاع بوده، غزل های عارفانه بلند و زیبایی دارد و در عین حال در عرصه شعر عاشقانه هم شاعری کم نظیر است. غزل های سعدی به هیچ عنوان ساختگی نبوده و صناعتی در آن وجود ندارد، درست برعکس حافظ که سخنش را در جایگاه رفیعی نشانده آن را جلا داده و تا جایی که ممکن است لفظش را با انواع آرایه های ادبی می آراید. حافظ آرایه هایی چون ایهام، تضاد و طباق و مراعات نظیر را آگاهانه و عامدانه و به وفور در اشعارش به کار می برد. سعدی خلاف حافظ، که صنعتگری کرده و با مخاطب طوری برخورد می کند که خواننده اشعار متوجه نمی شود که این غزل عارفانه است یا عاشقانه، صادق است و هیچ صنعتگری نمی کند و صراحتاً می گوید: «من اگر نظر گناه است بسی گناه دارم چه کنم؟ نمی توانم که نظر نگاه دارم» سعدی بسیار شفاف و صادقانه واقعاً عشقش را ابراز می کند و امتیاز شعر عاشقانه نیز به همین نکته است که باید از حس واقعی شاعر سرچشمه بگیرد تا دو تأثیر در خواننده ایجاد کند، اول او را با حس شاعر همراه کرده و دوم اینکه زبان حال مخاطب باشد. منظور از حس، احساس عاشقانه است. نکته قابل توجه این است که شعر پر احساس گفتن با شعر احساساتی گفتن فرق می کند، شعر احساساتی بسیار سخیف بوده، منتقدان زیادی داشته و هیچ جلوه ای هم ندارد، و شاعری موفق است که بتواند شعر پُر احساس بگوید و سعدی خدای این نوع شعر است. سعدی عاشقی یکه گزین بوده و در عشق برای خودش معیاری قائل است و شرط بقای او، بقای معشوق در عشق است، وی در غزلیات عاشقانه اش نیز از عشقی زمینی سخن گفته، تظاهر نکرده و نیازی هم ندارد اشعارش را به ملکوت نسبت بدهد همانطور که خود می گوید: «در من این هست که صبرم ز نکورویان نیست زرق نفروشم و زهدی ننمایم کان نیست».
Ahmad Shahvary. Sa’di, the Master of Ghazal Composition. 2018. 392 pages. ISBN: 978-1477696309
Sa’di Studies 6
Ghazal and Its Place in Persian Poetry
Sa’di’s Romantic Poems (11)
One day, I will cling to your tresses in madness, From your sweet lips, I will stir a hundred passions. If you intend cruelty, here I am, and here is my head, If you seek loyalty, I will pour my soul at your feet. So many vows and abstentions I made, all voided by your love, Now, I am bound by this condition: to abstain from abstaining. My silver-hearted misery is lost in the dust of your door, The dust of every alley I sweep is in vain. In the city, my enemy mocks my disgrace, Until the drum of love beats, and I sharpen the arrow of my gaze. Like Majnun, who saw Layla as Qays ibn Amir, Like Farhad, who saw Shirin as Khosrow Parviz. You said, “Sit with my sorrow or rise from the soul’s depth,” Your command is my life, I will sit and rise. If paradise is without you, I will not sit on its ramparts, If hell is with you, I will hang from its chains. If Sa’di, with your memory, does not falter in his poetry, When the beloved becomes one, I will not mingle with others.
This ghazal supports the claim that after Sa’di, no romantic ghazal has ever captured the same human, tangible love, or the boldness, fervor, and fluidity of language. Poetry is no longer the passionate expression of emotional experience. A couplet like:
“The scar of your unruly tress on my heart is such,
That the violet field will bloom when I pass to my grave.”
Is merely an abstract play of themes and delicate craftsmanship that pours water on the fire of passion in a romantic ghazal. In such ghazals, the beloved is a literary construct, not a real one. For instance, it can be shown that Hafez’s poetry is largely a skillful reconstruction of themes from earlier poets. In such poetry, it is difficult to speak of personal emotional experiences. A poet who focuses on reconstructing the verbal experiences of others in a more polished form, relying on rhetorical devices, will destroy the emotional fervor in their poetry. When Sa’di says:
“My cry is from the fire in my chest, and my lament from the pain in my heart, Not like the words of others that come from pretense.”
He points to a subtle truth. The beloved in Sa’di’s poetry is a tangible, real beloved, just as wine is in Manuchehri’s poetry. In Manuchehri’s poetry, wine is not a secondary, decorative literary object; it cannot be interpreted as something else. Wine is wine, and the power, fervor, and dynamism of Manuchehri’s poetry lie precisely in this…
Mohammad Ali Hazrati, speaking about Sa’di’s ghazals, says:
“The common folk fault me for loving all my life,
What fault is it, when Sa’di’s only art is this?”
Sa’di believes he has one art, and that is love. Of course, this art is not in the modern sense of skill but rather in the sense of value. Sa’di explicitly states that his value lies in his capacity to love, and despite some doubts, Sa’di has numerous earthly romantic ghazals. In his words, three aspects are embedded: advice, romance, and mysticism. Sa’di is direct and courageous in his sermons, has long and beautiful mystical ghazals, and at the same time, he is an unparalleled poet in the realm of romantic poetry.
Sa’di’s ghazals are by no means artificial, and there is no pretense in them, quite the opposite of Hafez, who elevates his words to a lofty status, polishes them, and adorns his language with various rhetorical devices as much as possible. Hafez consciously and deliberately uses devices such as ambiguity, antithesis, and parallelism abundantly in his poetry. Sa’di, unlike Hafez, who crafts his poetry and interacts with the reader in a way that leaves them unsure whether the ghazal is mystical or romantic, is sincere and does not engage in artifice. He explicitly says:
“If gazing is a sin, I have many sins,
What can I do? I cannot refrain from gazing.”
Sa’di very clearly and sincerely expresses his love, and the merit of romantic poetry lies precisely in this: it must stem from the poet’s genuine feelings to have two effects on the reader. First, it must align the reader with the poet’s emotions, and second, it must resonate as the reader’s own state. By “feeling,” we mean romantic emotion. It is important to note that there is a difference between writing emotionally charged poetry and writing sentimental poetry. Sentimental poetry is often shallow, has many critics, and lacks any real charm. A successful poet is one who can write deeply emotional poetry, and Sa’di is the master of this kind of poetry. Sa’di is a unique lover, setting his own standards in love, and his survival depends on the survival of his beloved in love. In his romantic ghazals, he speaks of earthly love without pretense and feels no need to attribute his poems to the divine realm, as he himself says:
“In me, there is no patience for the fair-faced,
I do not sell pretense, nor do I feign piety, for it is not in me.”
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
درسهای تاریخ و تمدن ایران
تاریخ و تمدن ایران 2
3900 پ م
در لاپی، روستای بزرگی که در نزدیکی منطقه زرگان، در کنار یکی از مراتع طبیعی و در مجاورت بستر رود کر قرار دارد، مجموعه ای از مکان های باستانی که دارای سفال های قرمز رنگ صاف که اولین بار در بالاترین لایۀ تل باکون A شناسایی شده است.
3600
در حدود این سال انسان موفق به اختراع خط و انتقال داده ها بصورت نوشته گردید و وارد عصر تاریخ خود شد. اختراع خط و قدیمی ترین نوشتهها مربوط به سومر (3600) و نواحی جنوبی میانرودان و ایلامیان در خوزستان است؛ ایلامیان نخستین مخترعان خط در ایران هستند.
3523
حکمروایی هَتانیش [1] (7 سال در حدود 2530)، در ایلام به پایان رسید.
3500
سفالینههای نقاشی شده ای متعلق به حدود 3500 در شوش یافت شده که بیانگر دوره ای پیشرفته از طرح های هندسی، ایجاد سبک خاص از انسان و شکلهایی از جانوران در آنها می باشد[2].
3500
سفالینههای نقاشی شده یافت شده متعلق به حدود 3500 در شوش واقع در ایلام بیانگر دورهای پیشرفته از طرحهای هندسی، ایجاد سبک خاص از انسان و شکلهایی از جانوران در آنها می باشد.
3500
در اوایل تاریخ میان رودان (در حدود اواسط هزاره چهارم) خط میخی برای زبان سومری اختراع شد.
3350-2150
دودمان آوان (2350–2150 ) تا حدودی معاصر با امپراتور بین النهرینی سارگون اکد بود که نه تنها پادشاه آوان، لوه ایشان Luh-ishan را شکست داد و شوش را مطیع کرد، بلکه سعی کرد زبان آکدی سامی شرقی را در آنجا زبان رسمی کند.
3200
در این زمان ما شاهد اثر پذیری نخستین ایلامیان از فرهنگ موجود درفلات ایران قبل ازسکنی گزیدن آنها در فلات ایران هستیم و این از آجر نوشته هایی که قدمت آنها به سال 3200 برمی گردد، مشخص شده است.
3200
دوره نیا-ایلامی/پیشاتاریخ ایلامیان آغاز و تا 2700 ادامه می یابد. در این دوره خط نیا-ایلامی در شوش کاربری پیدا می کند.
3200
در حدود این سال اولین جنگ در میانرودان اتفاق افتاد.
3100-2900
این فاصله تاریخی، به دوره تاریخی دوره جمدت نصر در میانرودان شهرت دارد.
3050
در اواخر دوره بنیش در ملیان (2800 – 3050) ما شاهد رشد زیاد جمعیت در این مکان هستیم. منطقه ای که توسط ملیان اشغال شده بود از ده هکتار به چهل الی پنجاه هکتار توسعه پیدا کرد. بررسی ها نشان می دهد که دیوار آهکی عریض و بزرگ شهر در این دوره ساخته شده است[3]. شهر جدید به نظر می رسد به یک مرکز جمعیتی بزرگ تبدیل شد که حتی از شهر شوش در این زمان یعنی در سال 3000 بزرگتر بود.
3037
در حدود این سال وَرَدنَنَر در ایلام به پادشاهی رسید.
3005
حکمروایی هوتران تپتی اول [4] (ح2006تا 2005)، در ایلام به پایان رسید.
3000
بر اساس داستان آفرینش در روایت های زرتشتی، در سه هزاره چهارم زردشت ظهور می کند. در این سه هزاره، زرتشت در میانه دوره آمیختگی خیر و شر، به همپرسگی اهورمزدا رسید و دین مزدیسنا را پذیرفت و دعوت خود را آغاز کرد و بدین گونه با زرتشت و موعودان او بود که سه هزاره چهارم آفرینش آغاز شد. موعودان زرتشت که پسران او هستند هر کدام در آغاز هر یک از هزاره ها ظهور می کنند تا مقدمات غلبه نور بر ظلمت فراهم شود.
– درفش شهداد کهن ترین درفش یافت شده در ایران است که اکنون در موزه ملی نگه داری می شود. گروهی از باستان شناسان، شهداد را کلیدی برای شناخت فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی تمام منطقه جنوب شرقی ایران در هزاره سوم می دانستند. عده ای هم آنرا با شهر گمشده سومری آراتا [5] منطبق می دانستند. هانسمن انگلیسی، سرزمین انشان را همان فارس و شهر سوخته واقع در استان سیستان را شهر حماسی آراتا می دانست، اما اکتشافات بعدی در استان کرمان این موضوع را اثبات کرد که آراتا همان شهداد کرمان است.
– یکی از رویدادی مهم در هزاره سوم پ م که تأثیرگذار در زندگی ساکنان فلات ایران و خصوصاً دشت خوزستان بوده عبارت بوده است از کشف فلز آلیاژی مفرغ.
– از آغاز هزاره سوم به بعد در سنتهای سفالگری شوش تغییری ناگهانی رخ می دهد. ساخت سفال خاکستری رنگ ظاهراً از اواسط دوره هزاره سوم آغاز و تا دوران اشکانی ادامه می یابد [6]. بواقع سفالگران سه هزار سال پیش اندیشهها وپیام خود را با ارائه ظروف خاکستری رنگ سخت با حرکت و فرم انتقال داده و مفاهیمی رمزی را جاودان کردند.
– یکی از دژها و قلاع اولیه ای که در تاریخ باستانی ایران ثبت شده در تپه سیلک کاشان واقع بوده که در هزاره سوم متروک شد [7].
– در اواخر هزاره سوم استقرار گسترده ای در شمال غربی ایران وجود داشته و آثار دیوار دفاعی و آتش سوزه نمایان شده است.
– ورود فرهنگ یانیک به سرزمین ایران در طول هزاره سوم پ م بخشی از حرکت گسترده قبایل و طوایف ساکن در شرق آناتولی و جنوب قفقاز بود که به طور همزمان، شاخه های دیگری در جهت غرب وارد شمال سوریه و فلسطین شد و فرهنگ خربت کراک [8] را بنیان نهاد.
– یک هیئت انگلیسی که تپه هفتوان [9] را در سال 1347 حفاری کرد، 8 لایه در این تپه، از هزاره سوم تا دوره ساسانی، شناخته شد. در این منطقه می توان اطلاعات فراوانی در مورد سفالهای رنگی به دست آورد. بر یکی از سفالهای این دوره نقش ارابه ای با دو اسب دیده میشود که اولین نمونه شناخته شده این طرح است [10].
3000
با حدس و گمان می توان گفت زمانی که در هزاره سوم آب و هوای مناطق جنوبی سیبری دستخوش تغییرات شدید شد و سرمای شدیدی آن نواحی را دربر گرفت، که گروهی از آریاییهای سرازیر شده از شمال دریای آرال که در جستجوی مناطق گرم بوده اند، پس از سده ها جستجو سرانجام ماوای دایمی خود را در دشت خوزستان یافتند. هرچند که زبان مورد تکلم قوم هلتاماتی شباهت چندانی به زبان مورد تکلم دیگر اقوام اریایی نداشته است.
3000-2000
در طول هزارهٔ سوم، هومبان در میان خدایان مورد پرستش ایلامیان، در مقام سوم قرار داشت، اما از اواسط هزارهٔ دوم در رأس خدایان ایلامی قرار گرفت. هومبَن به عنوان خدای آسمان ها، در شوش، شوهر الههٔ آسمانها بود که ابتدا «پینی کیر» و بعدها «کیری ریشَ» به شمار می آمد. در واقع، عنوان همسر بزرگ را داشت؛ که این ازدواج دوم منتج به تولد خدایی به نام هوترَن شد. درکل باید گفت قبل از مزدایسم از اعتقادات دینی مردمی که در نواحی مختلف ایران زندگی می کردند، اطلاعات ما منحصر است به دین ایلامیان. از آنجائیکه مردمان نقاط دیگر سنگ نبشته ای از خود بجای نگذاشتهاند، در مورد اعتقادات آنها اظهارنظرها توأم با احتمالات می باشد. در مورد ایلامیان اسناد بیشتری برجا ماندهاست.
3000 پ م
در سال 3000 پ م وقتی سومریان خطی تصویری به عنوان ابزاری کمکی برای نگاه داری حساب هایشان اختراع کردند، این ابداع به سرعت به همسایگان ایلامی شان رسید. زیرا بلافاصله پس از آن اولین لوحههای زبان تصویری ایلام را در شوش میبینیم.
2900 پ م
پوزور- اینشوشیناک شاه ایلام در اواخر هزاره سوم دبیره ایلامی خطی را بکار برد و پس از او متروک گردید. ایلامی خطی دبیره ای است هجایی با چند نشانه تصویرنگار. تا کنون 25 نبشته ایلامی خطی یافت شده که بیشتر آنها کتیبه های یادمانی است. با وجود تلاش کسانی چون والتر هینتس و پییرو مریجی [11] این دبیره هنوز کاملاً خوانده نشده و ترجمه ها و فهرست نشانه های پیشنهادی هینتس [12]12 قبولی عام ندارد.
2900-2000پ م
در لرستان باستان، سنت برنزسازی به اواسط هزاره سوم برمیگردد و ارتباطات بسیاری با ایلامی دارد. اشیای مفرغی از چندین گورستان در این منطقه به دوره اولیه دودمان (بین النهرین) اول و به دوره Ur-III 2900–2000 می رسد. این کاوش ها شامل کله نثار، بنی سورمه، چیغا سبز، کامترلان، سردانت و گلال گلبی است [13].
انشان در دوره ایلام مقدم و دوره بنیش بعنوان یک مرکز اداری مطرح گردید و دهکده های بسیار در حاشیه آن جای گرفتند و بعد از یک وقفه در این شهر حدود سال های 2200 – 2800 دومین توسعه در این شهر انجام گردید و شهر انشان/ملیان یکی از مراکز مهم سیاسی در جنوب غرب ایران در دوره کفتری گردید و جمعیت آن به حداکثر خود یعنی حدود 20 الی 30 هزار نفر رسید.
2700پ م
نخستین شاهنشاهی ایلامی- غیر سامی- در شوش تشکیل شد.
2700
دوره ایلام باستان/کهن آغاز و تا 1600 ادامه پیدا می کند. در این دوره نخستین اسناد مربوط به ایلامیان تنظیم می گردند.
2700
نخستین دولت ایلامی در شوش (در جنوب غربی ایران) تشکیل شد [14].
– انمه باراژزی [15]، «پادشاه کیش»[16] سرزمین ایلامیان را تحت سیطره خود در می آورد.
2700
در متنی که در منطقه فرا در عراق از دوره زمانی 2700-2600 کشف شده اشخاصی از سرزمین ایلام نام برده شده اند که نام هیچ کدامشان ریشه ایلامی ندارند. در متن دیگری که در منطقه ابوسلابیخ عراق کشف شده از خدای ایلامی نام برده شده است. این متن از این شوشیناک خدای شوش هم نام برده است.
2700
در کول فرح 6 و در اشکفت سلمان 4 نقش برجسته از مراسم مذهبی ایلامیان در حدود 2700 سال پیش بر سنگها حک شدهاست. در نقش برجسته شماره 3 کول فرح یکی از مراسم مذهبی ایلامیان را که همراه با حمل مجسمه و قربانی کردن برای خدایان است، نشان داده شدهاست [17].
2700
اِنِمبَرَگِسی [18]/ِاِنِمبَرَگِزی پادشاه کیش، که با حمله به ایلام در حدود 2700 نخستین جنگ ثبت شده در تاریخ جهان را رهبری کرد. در این جنگ سومریها پیروز شدند و شهرهای ایلام را غارت کردند.
– اولین جنگ در تاریخ ثبت شده بین ایلام و سومر . روی داد . در این جنگ سومر ایلامیان را شکست داد.
2700
خط اولیه ایلامی، که تمام تلاشها برای رمزگشایی آن را به چالش کشیده است، تا حدود 2700 سال مورد استفاده باقی ماند، اما در دوره کمتر شناخته شده پس از آن، بین پایان دوره پروتو-ایلامی بود.
[5]-در گل نوشته سومری نام آراتا بسیار به کار رفتهاست. طبق متون سومری آراتا سرزمینی بود در شرق انشان.
[6]-دوره ساخت سفال خاکستری در فلات ایران را به دو دوره کلی نیمه هزاره سوم پ م تا نیمه دوم هزاره دوم پ م و نیمه دوم هزاره دوم تا نیمه دوم هزاره یکم پ م خلاصه کرد.
[7]-این دژ پس از طی دوران فترتی نزدیک به دو هزار سال مجدداً به وسیله مردم مهاجر و کوچ نشینی که دارای اسب و گردونه و اسلحه آهنی بوده اند اشغال و مورد استفاده واقع شد.
[8] Khirbet Kerak
[9]-تپه هفتوان یا هفتوان تپه در جلگه سلماس قرار دارد و به حوضه آبریز دریاچه ارومیه مربوط می شود.
3900 avant J.-C. À Lapui, un grand village situé près de la région de Zargan, à côté d’un pâturage naturel et adjacent au lit de la rivière Kor, se trouve un ensemble de sites archéologiques contenant des poteries rouges lisses, identifiées pour la première fois dans la couche supérieure de Tepe Bakun A.
3600 avant J.-C. Vers cette année, l’homme a réussi à inventer l’écriture et à transmettre des données sous forme écrite, entrant ainsi dans l’âge de son histoire. L’invention de l’écriture et les plus anciens textes remontent à Sumer (3600) et aux régions méridionales de la Mésopotamie et aux Élamites dans le Khuzestan ; les Élamites sont les premiers inventeurs de l’écriture en Iran.
3523 avant J.-C. Le règne de Hatanish [1] (7 ans vers 2530) en Élam prend fin.
3500 avant J.-C. Des poteries peintes datant d’environ 3500 avant J.-C. ont été découvertes à Suse, montrant une période avancée de motifs géométriques, la création d’un style spécifique de représentation humaine et des formes animales [2].
3500 avant J.-C. Les poteries peintes découvertes à Suse en Élam, datant d’environ 3500 avant J.-C., reflètent une période avancée de motifs géométriques, la création d’un style spécifique de représentation humaine et des formes animales.
3500 avant J.-C. Au début de l’histoire de la Mésopotamie (vers le milieu du quatrième millénaire), l’écriture cunéiforme a été inventée pour la langue sumérienne.
3350-2150 avant J.-C. La dynastie d’Avân (2350–2150) était en partie contemporaine de l’empereur mésopotamien Sargon d’Akkad, qui non seulement a vaincu le roi d’Avân, Luh-ishan, et soumis Suse, mais a également tenté d’imposer la langue akkadienne sémitique orientale comme langue officielle.
3200 avant J.-C. À cette époque, nous observons l’influence des premiers Élamites par la culture existante sur le plateau iranien avant leur installation sur ce plateau, comme en témoignent des inscriptions sur briques remontant à 3200 avant J.-C.
3200 avant J.-C. La période proto-élamite/préhistorique des Élamites commence et se poursuit jusqu’en 2700 avant J.-C. Durant cette période, l’écriture proto-élamite est utilisée à Suse.
3200 avant J.-C. Vers cette année, la première guerre en Mésopotamie a eu lieu.
3100-2900 avant J.-C. Cet intervalle historique est connu sous le nom de période de Jemdet Nasr en Mésopotamie.
3050 avant J.-C. À la fin de la période de Banesh à Malyan (2800–3050), nous assistons à une forte croissance de la population dans cette région. La zone occupée par Malyan s’est étendue de dix hectares à quarante ou cinquante hectares. Les recherches montrent que le large et grand mur de pierre de la ville a été construit durant cette période [3]. La nouvelle ville semble être devenue un grand centre de population, dépassant même la ville de Suse à cette époque, c’est-à-dire en 3000 avant J.-C.
3037 avant J.-C. Vers cette année, Vardennar est monté sur le trône en Élam.
3005 avant J.-C. Le règne de Hutran-Tepiti I [4] (vers 2006 à 2005) en Élam prend fin.
3000 avant J.-C. Selon le récit de la création dans les traditions zoroastriennes, Zoroastre apparaît au cours du quatrième millénaire. Durant ces trois millénaires, Zoroastre, au milieu de la période de mélange du bien et du mal, a atteint la communion avec Ahura Mazda, a adopté la religion mazdéenne et a commencé sa prédication. Ainsi, avec Zoroastre et ses messies, le quatrième millénaire de la création a commencé. Les messies de Zoroastre, qui sont ses fils, apparaissent au début de chaque millénaire pour préparer la victoire de la lumière sur les ténèbres.
Le drapeau de Shahr-e Sukhteh est le plus ancien drapeau découvert en Iran, maintenant conservé au Musée national. Un groupe d’archéologues considérait Shahr-e Sukhteh comme une clé pour comprendre les activités sociales et culturelles de toute la région du sud-est de l’Iran au troisième millénaire. Certains l’ont également identifié à la ville sumérienne perdue d’Aratta [5]. L’Anglais Hansman considérait le pays d’Anshan comme étant le Fars et la ville brûlée de la province du Sistan comme la ville épique d’Aratta, mais les découvertes ultérieures dans la province de Kerman ont prouvé qu’Aratta était en fait Shahr-e Sukhteh.
L’un des événements importants du troisième millénaire avant J.-C. qui a influencé la vie des habitants du plateau iranien, en particulier la plaine du Khuzestan, a été la découverte du métal allié du bronze.
À partir du début du troisième millénaire, un changement soudain se produit dans les traditions de poterie de Suse. La production de poterie grise semble commencer au milieu du troisième millénaire et se poursuit jusqu’à l’époque parthe [6]. En effet, les potiers d’il y a trois mille ans ont transmis leurs pensées et leurs messages à travers des récipients gris durs, avec mouvement et forme, et ont immortalisé des concepts symboliques.
L’une des premières forteresses enregistrées dans l’histoire ancienne de l’Iran était située à Tepe Sialk à Kashan, qui a été abandonnée au troisième millénaire [7].
À la fin du troisième millénaire, il y avait un établissement étendu dans le nord-ouest de l’Iran, et des traces de murs défensifs et de foyers ont été découvertes.
L’arrivée de la culture Yanik en Iran au cours du troisième millénaire avant J.-C. faisait partie d’un mouvement plus large de tribus et de clans vivant dans l’est de l’Anatolie et le sud du Caucase, qui simultanément ont établi des branches à l’ouest, entrant dans le nord de la Syrie et de la Palestine, et ont fondé la culture Khirbet Kerak [8].
Une équipe britannique qui a fouillé Tepe Haftavan [9] en 1968 a identifié 8 couches dans ce site, allant du troisième millénaire à la période sassanide. Dans cette région, on peut obtenir de nombreuses informations sur les poteries colorées. Sur l’une des poteries de cette période, on voit un char tiré par deux chevaux, qui est le premier exemple connu de ce motif [10].
3000 avant J.-C. On peut supposer que lorsque, au troisième millénaire, le climat des régions méridionales de la Sibérie a subi des changements drastiques et qu’un froid intense a envahi ces zones, un groupe d’Aryens venant du nord de la mer d’Aral, à la recherche de régions plus chaudes, a finalement trouvé son habitat permanent dans la plaine du Khuzestan après des siècles de recherche. Bien que la langue parlée par le peuple Haltamati ne ressemblait guère à celle des autres peuples aryens.
3000-2000 avant J.-C. Au cours du troisième millénaire, Humban occupait la troisième place parmi les dieux vénérés par les Élamites, mais à partir du milieu du deuxième millénaire, il est devenu le chef des dieux élamites. Humban, en tant que dieu du ciel, était à Suse l’époux de la déesse du ciel, d’abord appelée “Pinikir” puis “Kiririsha”. En fait, il portait le titre de grand époux ; ce deuxième mariage a conduit à la naissance d’un dieu nommé Hutran. En général, il faut dire qu’avant le mazdéisme, nos connaissances sur les croyances religieuses des peuples vivant dans différentes régions d’Iran se limitent à la religion des Élamites. Comme les peuples d’autres régions n’ont laissé aucune inscription, les déclarations sur leurs croyances sont sujettes à des hypothèses. Concernant les Élamites, davantage de documents ont survécu.
3000 avant J.-C. En 3000 avant J.-C., lorsque les Sumériens ont inventé une écriture picturale comme outil pour tenir leurs comptes, cette invention a rapidement atteint leurs voisins élamites. Car peu après, nous voyons les premières tablettes en écriture picturale élamite à Suse.
2900 avant J.-C. Puzur-Inshushinak, roi d’Élam, a utilisé l’écriture linéaire élamite à la fin du troisième millénaire, qui a ensuite été abandonnée. L’écriture linéaire élamite est un système syllabique avec quelques signes pictographiques. Jusqu’à présent, 25 inscriptions linéaires élamites ont été trouvées, dont la plupart sont des inscriptions commémoratives. Malgré les efforts de personnes comme Walter Hinz et Piero Meriggi [11], cette écriture n’est pas encore complètement déchiffrée, et les traductions et listes de signes proposées par Hinz [12] ne sont pas universellement acceptées.
2900-2000 avant J.-C. Dans l’ancien Lorestan, la tradition de la fabrication du bronze remonte au milieu du troisième millénaire et présente de nombreuses connexions avec l’Élam. Des objets en bronze provenant de plusieurs cimetières de cette région datent de la première dynastie (Mésopotamie) et de la période Ur-III (2900–2000). Ces fouilles incluent Kalleh Nisar, Bani Surmah, Chigha Sabz, Kamtarlan, Sardant et Gulal-i Galbi [13].
2900-2004 avant J.-C. Début de l’âge du bronze en Mésopotamie Période de la première dynastie (2900-2350) Empire d’Akkad (2350–2100) Troisième dynastie d’Ur (2112-2004)
2800-2200 avant J.-C. Anshan est devenu un centre administratif important pendant la période proto-élamite et la période de Banesh, avec de nombreux villages situés à sa périphérie. Après une interruption dans cette ville, vers 2200–2800, un deuxième développement a eu lieu, faisant d’Anshan/Malian l’un des centres politiques importants du sud-ouest de l’Iran pendant la période Kaftari, avec une population atteignant son maximum, soit environ 20 à 30 000 personnes.
2700 avant J.-C. Le premier empire élamite non sémitique a été établi à Suse.
2700 avant J.-C. La période élamite ancienne commence et se poursuit jusqu’en 1600 avant J.-C. Durant cette période, les premiers documents relatifs aux Élamites sont rédigés.
2700 avant J.-C. Le premier État élamite a été établi à Suse (dans le sud-ouest de l’Iran) [14].
Enmebaragesi [15], “roi de Kish” [16], a soumis le pays des Élamites.
2700 avant J.-C. Dans un texte découvert dans la région de Farah en Irak, datant de 2700-2600 avant J.-C., des personnes du pays d’Élam sont mentionnées, mais aucun de leurs noms n’a une origine élamite. Dans un autre texte découvert à Abu Salabikh en Irak, un dieu élamite est mentionné. Ce texte mentionne également Inshushinak, le dieu de Suse.
2700 avant J.-C. À Kul-e Farah 6 et à Eshkaft-e Salman 4, des reliefs de cérémonies religieuses élamites datant d’environ 2700 ans ont été gravés sur des pierres. Le relief numéro 3 de Kul-e Farah montre l’une des cérémonies religieuses élamites, impliquant le transport de statues et des sacrifices aux dieux [17].
2700 avant J.-C. Enmebaragesi [18]/Enmebaragesi, roi de Kish, qui a mené la première guerre enregistrée dans l’histoire du monde en attaquant l’Élam vers 2700 avant J.-C. Dans cette guerre, les Sumériens ont vaincu et pillé les villes élamites.
La première guerre enregistrée dans l’histoire entre l’Élam et Sumer a eu lieu. Dans cette guerre, Sumer a vaincu les Élamites.
2700 avant J.-C. L’écriture proto-élamite, qui a résisté à toutes les tentatives de déchiffrement, est restée en usage jusqu’à environ 2700 avant J.-C., mais elle a été abandonnée pendant la période peu connue qui a suivi, entre la fin de la période proto-élamite.
Notes : [1] – Également roi de Mésopotamie. [2] CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org [3] Nickerson, 1977 : 2-7. [4] Hutran-tepti I [5] – Le nom d’Aratta apparaît fréquemment dans les textes sumériens. Selon les textes sumériens, Aratta était un pays à l’est d’Anshan. [6] – La période de production de poterie grise sur le plateau iranien peut être résumée en deux périodes principales : la seconde moitié du troisième millénaire avant J.-C. jusqu’à la seconde moitié du deuxième millénaire avant J.-C., et la seconde moitié du deuxième millénaire jusqu’à la seconde moitié du premier millénaire avant J.-C. [7] – Cette forteresse a été réoccupée et utilisée par des migrants et des nomades possédant des chevaux, des chars et des armes en fer après une période d’abandon de près de deux mille ans. [8] Khirbet Kerak [9] – Tepe Haftavan ou Haftavan Tepe est situé dans la plaine de Salmas et appartient au bassin versant du lac d’Urmia. [10] http://www.iranatlas.info/regional%20prehistoric/haftavan/haftavan.htm [11] Piero Meriggi [12] Hinz, “Zur Entzifferung der elamischen Strichinschrift,” Iranica Antiqua 2, 1962, p. 121. Idem, Altiranische Funde und Forschungen, Berlin, 1969. [13] Kalleh Nisar, Bani Surmah, Chigha Sabz, Kamtarlan, Sardant et Gulal-i Galbi. [14] 2700 avant J.-C. : une première dynastie crée le royaume élamite (non sémitique) dans l’ouest de la Perse avec pour capitale Suse scaruffi.com [15] Enmebaragesi [16] – Ce souverain de Kish a vécu en 2650 avant J.-C. [17] – “Les reliefs d’Izeh”. Administration générale de la province du Khuzestan. Consulté le 6 décembre 2011. [18] Enembaragesi
Source: Ahmad Shahvary. The Background of Iran’s History. ISBN: 978-600-04-8162-9
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
درسهای تاریخ و تمدن ایران
تاریخ و تمدن ایران 18
651 پ م
آشوربانیپال مصر را رها کرد تا بر حملات ایلامی تمرکز کند. ارتش آشور نشانه هایی از کشش بیش از حد خود را نشان می دهد.
حکمروایی هومبان/خومبان نیکش دوم (سپتامبر 653 تا 651)، پسر اورتک این شوشینک، در ایلام به پایان رسید.
650
بروایتی آتا-هامیتی-ایشوشنیک[1]، پسر هوتران-تپتی[2] در نیمه دوم قرن هفتم فرمنروایی داشته است.
دودمان شاهان ایه پیر آغاز می گردد.
دولت بابل بدست آشوریان/آسوریان منقرض می گردد.
648-649
ایند بی بی، یا ایندا بیگاش[3]/ایندابیگاس . هشتاد و هشتمین پادشاه ایلام است. او از دودمان کیدینو است. او در سالهای 648 و 649 پادشاهی داشت. یک روایت این است که در ایلام شخصی با این نام در سالهای 648 و 649 به پادشاهی می رسد که با تهدید آشوربانیپال علیه ایلام مواجه می شود و در نبردی که میان او و آشوربانیپال در می گیرد، کشته می شود.
649
آشوربانیپال،شاه آشور، ایلام را شکست داد و شوش را غارت کرد. پس از این جنگ، ایلام هرگز به عنوان یک قدرت مستقل ظاهر نگردید[4].
ایند بی بی، یا ایندا بیگاش هشتاد و هشتمین شاه ایلام، به پادشاهی رسید. او تا پس از ژوئیه 648 پادشاهی داشت.
در این سال پادشاهی یکی از شاهان ایلام با نام تاماریتو[5] اول، هشتاد و هفتمین پادشاه ایلام پایان یافت.
– ایندبیگش نیز به دست هومبان خلتش سوم در سال 648 کشته شد.
– تاماریتو تاج و تخت هومبان- نیکاش دوم را تسخیر کرد و توسط ایندابیگاش به آشور رانده شد، و در آنجا توسط هومبان-هالتاش سوم در ژوئیه سال 648 کشته شد.
– جنگی که بین آشوربانیپال و برادرش شاماش-شوم- وکین[6]، که بر تاج و تخت بابل تکیه زده بود، در گرفت مهلتی برای ایلامیان فراهم کرد، تا از آن برای جنگیدن با هم استفاده کنند.
– در این سال بابل توسط آشور کاملا ویران شد. جنگ داخلی در ایلام سبب شد تا این دولت نتواند هیچ کمکی به بابل ارائه دهد.
– در نبردی که میان ایند بی بی/ایندا بیگاش شاه ایلام و آشور بانیپال در می گیرد، ایند بی بی در ژوئیه 648 کشته می شود.
– هومبان- نیکاش دوم[7] (اکدی اومانیگاش[8]) در ماداکتو[9]، یک پیشروی را به سمت بین النهرین، و تاماریتو در هیدالو[10] سامان داد ولی مجبور شد به کوه های شرقی در جاده انشان عقب نشینی کند. بدین ترتیب این دو شهر از آغاز قرن هفتم به ضرر شوش به عنوان پایتخت عمل کردند.
– هومبان/خومبان هالتاش سوم[11] نود ومین شاه ایلام، پس از ژوئیه 648 به پادشاهی رسید. پادشاهی او تا آوریل 465 ادامه داشت.
647
– آشور بانیپال مجدداً در سالهای 647-646 به ایلام حمله می کند. در پی این حملات خومبان هالتاش سوم، پادشاه ایلام، از برابر آشور بانیپال می گریزد.
– آشوربانیپال پادشاه آشور طی جنگی که ظاهراً مردم شوش از طرف دیگر در آن شرکت داشتند، شهر را با خاک یکسان کرد. لوحی که در سال 1854 توسط آستن هنری لیارد در نینوا کشف شد، آشوربانیپال را به عنوان یک “انتقامجو” نشان میدهد که به دنبال تلافی برای تحقیرهایی که ایلامیها در طول قرنها به بینالنهرینها تحمیل کرده بودند، است. آشوربانیپال پس از محاصره موفقیت آمیز شوش، قصاص آشوری را دیکته می کند: : شوش، شهر مقدس بزرگ، جایگاه خدایانشان، مقر اسرارشان، فتح کردم. وارد قصرهایش شدم، خزانه هایشان را گشودم که در آنجا نقره و طلا و مال و ثروت جمع شده بود…زیگورات شوش را ویران کردم. شاخ های مسی درخشانش را شکستم. معابد ایلام را به باد دادم. خدایان و الهه های آنها را به بادها پراکنده کردم. مقبره پادشاهان قدیم و متاخر ایشان را ویران کردم و در معرض آفتاب قرار دادم و استخوانهایشان را به سوی سرزمین آشور بردم. استان های ایلام را ویران کردم و در زمین های آنها نمک پاشیدم.
آشوربانیپال در سال 646 کودتا کرد و بدنبال آن شوش را ویران و کل سوزیانا را غارت کرد[12]. با این حال، شکست ایلامی ها آن اندازه ویرانگر نبود که آشوربانیپال در تاریخنامه خود نشان می داد، زیرا پس از پیروزی او، پادشاهی ایلامی با شوتور- ناهونته، پسر هومبان-ومنا سوم، از خاکستر برخاست[13].
– اومهولومَه (647). اونپَتَر نپیریشه (یا اونپتر هومبان) (تاریخ نامشخص) پسر پهیر ایشن دوم در ایلام به پادشاهی رسید. او از دودمان کیدینوها است. او ظاهراً کمتر از یکسال پادشاهی داشته است.
– تاماریتوی دوم هشتاد و نهمین پادشاه ایلام است. در سال 647 به پادشاهی رسید. در دوران این پادشاه آشوریان دوباره به ایلام حمله می آورند، و این بار تا شوش پیش می آیند و آن شهر متصرف و آنجا را و یران می سازند و مردم بسیاری را به اسارت به بابل می برد. از دودمان کیدینو است. او ظاهراً کمتر از یکسال پادشاهی داشته است.
– خومبان/هومبان نیکش سوم (647) پسر اَتَه مِرَه هَلکی، در ایلام به پادشاهی رسید. او ظاهراً کمتر از یکسال پادشاهی داشته است.
– خومبان/هومبان هَپوئَه در سال 647 به پادشاهی رسید. او ظاهراً کمتر از یکسال پادشاهی داشته است.
– در فاصله سالهای 647 و 646 آشوربانیپال مجدداً به ایلام حمله می کند. در پی این حملات هالتاش سوم از برابر آشوربانیپال می گریزد. همزمان با بازگشت آشوریان، هالتاش سوم به ماداکتو بر می گردد ولی دوباره آشوریان بر او می تازند و او این بار به شوش و پرستشگاه دورانتاش پناه می برد.
– زمانی که اومبا- هابوآ در بوپیلا به سلطنت رسید و پائه در بیت ایمبی «پادشاه ایلام» نامیده شد، فروپاشی پادشاهی ایلامی فرا رسید.
در این سال شوش توسط آشوربانیپال به طور کامل ویران شد.
646
– با قتل عام مردم وتخریب سراسری شوش، دوره نئو-ایلامی سه آغاز گردید. این دوره تا سال 539 ادامه داشت.
احمد شه وری. پیشینه تاریخ ایران: شابک:978-600-04-8162-9
Lessons in the History and Civilization of Iran
History and Civilization of Iran 18
651 BC
Ashurbanipal abandoned Egypt to focus on the Elamite attacks. The Assyrian army showed signs of overextension.
The reign of Humban-Nikash II (September 653 to 651), son of Urtak-Inshushinak, ended in Elam.
650 BC
According to one account, Atta-Hamiti-Inshushinak, son of Hutran-Tepti, ruled in the second half of the seventh century.
The dynasty of the Iah-pir kings began.
The Babylonian state was destroyed by the Assyrians.
648-649 BC
Inda-Bibi, or Inda-Bigash, was the eighty-eighth king of Elam. He belonged to the Kidinu dynasty. He ruled in 648 and 649 BC.
One account states that a person by this name became king in Elam in 648 and 649, faced Ashurbanipal’s threats against Elam, and was killed in battle against him.
649 BC
Ashurbanipal, the king of Assyria, defeated Elam and plundered Susa. After this war, Elam never reemerged as an independent power.
Inda-Bibi, or Inda-Bigash, the eighty-eighth king of Elam, came to power. He ruled until after July 648 BC.
The reign of Tamaritu I, the eighty-seventh king of Elam, ended.
648 BC
The war between Assyria and the Elamites continued.
Inda-Bigash was also killed by Humban-Haltash III in 648 BC.
Tamaritu seized the throne of Humban-Nikash II but was expelled to Assyria by Inda-Bigash, where he was killed by Humban-Haltash III in July 648 BC.
A war broke out between Ashurbanipal and his brother Shamash-Shum-Ukin, who had taken the Babylonian throne, providing the Elamites with a temporary reprieve to engage in internal conflicts.
That year, Babylon was completely destroyed by the Assyrians. Civil war in Elam prevented it from aiding Babylon.
In the battle between Inda-Bibi/Inda-Bigash, king of Elam, and Ashurbanipal, Inda-Bibi was killed in July 648 BC.
Humban-Nikash II (Akkadian: Ummanigash) led a campaign towards Mesopotamia from Madaktu, while Tamaritu organized from Hidalu, but he was forced to retreat to the eastern mountains along the Anshan road. Thus, these two cities, from the beginning of the seventh century, functioned as capitals at the expense of Susa.
Humban-Haltash III, the ninetieth king of Elam, came to power after July 648 BC. His reign lasted until April 465 BC.
647 BC
Ashurbanipal launched another attack on Elam in 647-646 BC. Following these invasions, Humban-Haltash III, the king of Elam, fled from Ashurbanipal.
Ashurbanipal, king of Assyria, waged a war in which the people of Susa were seemingly involved on the opposing side, and he razed the city to the ground.
A tablet discovered by Austen Henry Layard in Nineveh in 1854 depicts Ashurbanipal as a “revenger” seeking retribution for the humiliations imposed by the Elamites on the Mesopotamians over centuries.
After successfully besieging Susa, Ashurbanipal dictated the Assyrian retaliation:
“Susa, the great sacred city, the seat of their gods, the place of their mysteries, I conquered. I entered their palaces, opened their treasuries where silver, gold, wealth, and riches were stored… I destroyed the ziggurat of Susa. I shattered its shining bronze horns. I scattered the temples of Elam to the winds. I dispersed their gods and goddesses to the four winds. I destroyed the tombs of their ancient and recent kings, exposed them to the sun, and carried their bones to Assyria. I laid waste to the provinces of Elam and sprinkled salt on their lands.”
In 646 BC, Ashurbanipal launched a coup, destroying Susa and plundering the entire region of Susiana.
However, the Elamites’ defeat was not as catastrophic as Ashurbanipal’s chronicles suggest, because after his victory, the Elamite kingdom rose again from the ashes under Shutruk-Nahunte, son of Humban-Ummena III.
Umahuluma reigned in 647 BC.
Unpater-Napirisha (or Unpater-Humban), son of Pehir-Ishan II, took the throne in Elam. He belonged to the Kidinu dynasty and apparently ruled for less than a year.
Indattu-Inshushinak IV ruled Elam in 647 BC.
Tamaritu II, the eighty-ninth king of Elam, ascended the throne in 647 BC. During his reign, the Assyrians invaded Elam once more, reached Susa, occupied it, destroyed it, and took many captives to Babylon. He belonged to the Kidinu dynasty and apparently ruled for less than a year.
Humban-Nikash III, son of Atta-Merah-Halki, ruled Elam in 647 BC. He apparently ruled for less than a year.
Humban-Hapueh took the throne in 647 BC. He apparently ruled for less than a year.
Between 647 and 646 BC, Ashurbanipal attacked Elam again. In response to these invasions, Haltash III fled. Upon the Assyrians’ retreat, Haltash III returned to Madaktu but was pursued again by the Assyrians. This time, he fled to Susa and sought refuge in the Dur-Untash temple.
When Umba-Habua took the throne in Bupila and Pae was named “King of Elam” in Bit-Imbi, the collapse of the Elamite kingdom was imminent.
That year, Susa was completely destroyed by Ashurbanipal.
646 BC
With the massacre of its people and the total destruction of Susa, the Neo-Elamite III period began. This period lasted until 539 BC.
Footnotes:
1 – Atta-hamiti-Inšušinak 2 – Hutran-tepti 3 – Indabigash 4 – CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org 5 – Tammaritu 6 – Ashurbanipal’s father had appointed him as the king of Babylon. 7 – Humban-Nikaš II 8 – Ummanigaš 9 – Madaktu 10 – Hidalu 11 – Khumban-Haltash III 12 – Streck; Aynard; Grayson, 1975 13 – Vallat, The History of Elam
Source: Ahmad Shahvary. The Background of Iran’s History. ISBN: 978-600-04-8162-9
– شوتور ناخونته/نهونته سوم (ح پس از پائیز 646)، پسر ایندتو این شوشینک چهارم در ایلام به پادشاهی رسید. او ظاهراً چند ماه بیشتر پادشاهی نداشت.
– هومبان/خومبان هالتاش سوم[1] پس از تاماریتوی دوم، از دودمان کیدینو، در 646 در ایلام به حکمروایی می رسد.
645 پ م
حکمروایی هومبان/خومبان هالتاش/هلتش سوم نود ومین شاه ایلام، در ایلام به پایان رسید.
پائه (پس از پائیز 646 تا 645/4)، در ایلام به پایان رسید.
آشور بانیپال به ایلام حمله کرده و «خوم بان کالداش»، آخرین شاه ایلام را اسیر و دولت مرکزی ایلام را منقرض کرد.
640 پ م
– آشور بانیپال پادشاه نیرومند آشور، ایلام را تصرف و مردم ایلام را کشتار و دولت ایلام را نابود کرد. تمدن دیرینه ایلام، پس از هزاران سال مقاومت در برابر اقوام نیرومندی چون سومریها، اَکَدیها، بابلیها و آشوریها از دشمن خود آشور شکست خورد. کتیبه آشور بانیپال در باره فتح و نابودی ایلام چنین می گوید[2]: تمام خاک شهر شوشان و شهر ماداکتو و شهرهای دیگر را با توبره به آشور کشیدم، و در مدت یک ماه و یک روز کشور ایلام را با همه پهنای آن، جاروب کردم. من این کشور را از چارپایان و گوسپند، و نیز از نغمههای موسیقی بیبهره ساختم و به درندگان، ماران، جانوران و آهوان رخصت دادم که آن را فرو گیرند.
دولت آشور پس از بلعیدن بابل به مصاف دولت ایلام می آید و در نبردی سهمگین آشوربانیپال، پادشاه مقتدر آشور، در سال 640، طومار دولت ایلام را درهم پیچد. آشوریها شوش را متصرف شده و خزانه شاهی آنجا را به غارت بردند. آنها بدین هم بسنده نکردند و استخوانهای پادشاهان ایلام و اشخاص نامی آن کشور را از خاک بیرون آورده و آنها را به نینوا فرستادند.
هوبان هالتاش در سال 640، به شاهی رسید. در دوران حکومت او، آشوریان دوباره به ایلام حمله کردند و مدکتو را تصرف نمودند و با فتح این شهر آشوریان به کرخه راه یافتند. شوش پایتخت ایلام تسخیر گردید و آخرین پادشاه ایلام، هوبان هالتاش سوم توسط آشور بانیپال به اسیری گرفته شد. آشوربانیپال دستور قتل هوبان هالتاش را صادر کرد.
639پ م
در این سال آشوربانیپال سرزمین های ایلام را بگونه ای ویران کرد که تصور کرد پادشاهی ایلام دیگر بهبود نمی یابد.
احمد شه وری. پیشینه تاریخ ایران: شابک:978-600-04-8162-9
English Translation:
Lessons of Iranian History and Civilization:
The Defeat of the Elamite State by Ashurbanipal in 640 BCE
646 BCE
With the massacre of the people and the complete destruction of Susa, the Neo-Elamite period began. This period lasted until 539 BCE.
Pa’e (after autumn 646 to 645/4) ascended to the throne in Elam.
The destruction of the Elamite city of Susa by Ashurbanipal of the Neo-Assyrian Empire.
The rule of Indattu Inshushinak IV (647 to after autumn 646) in Elam came to an end.
In 646, the reign of one of the Elamite kings, Indattu Inshushinak IV, ended.
In this year, one of the Elamite kings, Shutur-Nahhunte III, ascended to the throne.
Shumu-Yamutbale was one of the Elamite kings.
Shutur-Nahhunte III (reigned after autumn 646), son of Indattu Inshushinak IV, ascended to the throne in Elam. He apparently reigned for only a few months.
Humban/Khumban-Haltash III[1], after Tamaritu II, from the Kidinu dynasty, began his rule in Elam in 646.
645 BCE
The rule of Humban/Khumban-Haltash III, the 90th king of Elam, came to an end in Elam.
Pa’e (after autumn 646 to 645/4) ended his rule in Elam.
Ashurbanipal invaded Elam, captured “Khumban-Kaldash,” the last king of Elam, and eradicated the central Elamite government.
640 BCE
Ashurbanipal, the powerful king of Assyria, conquered Elam, massacred its people, and destroyed the Elamite state. The ancient civilization of Elam, after thousands of years of resistance against powerful nations such as the Sumerians, Akkadians, Babylonians, and Assyrians, was defeated by its enemy, Assyria. Ashurbanipal’s inscription about the conquest and destruction of Elam states[2]: “I carried off the entire soil of the city of Susa, Madaktu, and other cities to Assyria, and in one month and one day, I swept through the land of Elam in its entirety. I deprived this land of cattle, sheep, and even the sounds of music, and I allowed wild beasts, snakes, and animals to inhabit it.”
After swallowing Babylon, the Assyrian state confronted the Elamite state, and in a fierce battle in 640, Ashurbanipal, the mighty king of Assyria, rolled up the scroll of the Elamite state. The Assyrians captured Susa and plundered its royal treasury. They did not stop there and exhumed the bones of Elamite kings and notable figures, sending them to Nineveh.
Huban-Haltash ascended to the throne in 640. During his reign, the Assyrians invaded Elam again, captured Madaktu, and through the conquest of this city, the Assyrians reached the Karun River. Susa, the capital of Elam, was seized, and the last king of Elam, Huban-Haltash III, was captured by Ashurbanipal. Ashurbanipal ordered the execution of Huban-Haltash.
639 BCE
In this year, Ashurbanipal devastated the lands of Elam to such an extent that he believed the Elamite kingdom would never recover.
633 BCE
Teumman-Humban-Inshushinak I (663 to September 653), brother of Urtak-Inshushinak, ascended to the throne in 633.
Footnotes:
Khumban-Haltash III
“Dedicated to the seekers of truth.” Reviewed on February 24, 2008.
Source: Ahmad Shahvary. Background of Iranian History. ISBN: 978-600-04-8162-9.
Leçons de l’histoire et de la civilisation iraniennes :
La défaite de l’État élamite par Assurbanipal en 640 avant J.-C.
646 avant J.-C.
Avec le massacre de la population et la destruction totale de Suse, la période néo-élamite a commencé. Cette période a duré jusqu’en 539 avant J.-C.
Pa’e (après l’automne 646 à 645/4) est monté sur le trône en Élam.
La destruction de la ville élamite de Suse par Assurbanipal de l’Empire néo-assyrien.
Le règne d’Indattu Inshushinak IV (647 à après l’automne 646) en Élam a pris fin.
En 646, le règne d’un des rois élamites, Indattu Inshushinak IV, a pris fin.
Cette année-là, un des rois élamites, Shutur-Nahhunte III, est monté sur le trône.
Shumu-Yamutbale était l’un des rois élamites.
Shutur-Nahhunte III (règne après l’automne 646), fils d’Indattu Inshushinak IV, est monté sur le trône en Élam. Il a apparemment régné seulement quelques mois.
Humban/Khumban-Haltash III[1], après Tamaritu II, de la dynastie Kidinu, a commencé son règne en Élam en 646.
645 avant J.-C.
Le règne de Humban/Khumban-Haltash III, le 90e roi d’Élam, a pris fin en Élam.
Pa’e (après l’automne 646 à 645/4) a terminé son règne en Élam.
Assurbanipal a envahi l’Élam, capturé “Khumban-Kaldash,” le dernier roi d’Élam, et a anéanti le gouvernement central élamite.
640 avant J.-C.
Assurbanipal, le puissant roi d’Assyrie, a conquis l’Élam, massacré sa population et détruit l’État élamite. L’ancienne civilisation élamite, après des milliers d’années de résistance contre des nations puissantes comme les Sumériens, les Akkadiens, les Babyloniens et les Assyriens, a été vaincue par son ennemi, l’Assyrie. L’inscription d’Assurbanipal sur la conquête et la destruction de l’Élam déclare[2] : “J’ai emporté toute la terre de la ville de Suse, Madaktu, et d’autres villes en Assyrie, et en un mois et un jour, j’ai balayé l’ensemble du pays d’Élam. J’ai privé ce pays de bétail, de moutons, et même des sons de la musique, et j’ai permis aux bêtes sauvages, aux serpents et aux animaux de l’habiter.”
Après avoir avalé Babylone, l’État assyrien a affronté l’État élamite, et dans une bataille féroce en 640, Assurbanipal, le puissant roi d’Assyrie, a mis fin à l’État élamite. Les Assyriens ont capturé Suse et pillé son trésor royal. Ils ne se sont pas arrêtés là et ont exhumé les os des rois élamites et des personnalités notables, les envoyant à Ninive.
Huban-Haltash est monté sur le trône en 640. Pendant son règne, les Assyriens ont envahi à nouveau l’Élam, capturé Madaktu, et à travers la conquête de cette ville, les Assyriens ont atteint la rivière Karun. Suse, la capitale de l’Élam, a été prise, et le dernier roi d’Élam, Huban-Haltash III, a été capturé par Assurbanipal. Assurbanipal a ordonné l’exécution de Huban-Haltash.
639 avant J.-C.
Cette année-là, Assurbanipal a dévasté les terres de l’Élam à un point tel qu’il a cru que le royaume élamite ne se rétablirait jamais.
633 avant J.-C.
Teumman-Humban-Inshushinak I (663 à septembre 653), frère d’Urtak-Inshushinak, est monté sur le trône en 633.
Notes :
Khumban-Haltash III
“Dédié aux chercheurs de vérité.” Révisé le 24 février 2008.
Source : Ahmad Shahvary. Contexte de l’histoire iranienne. ISBN : 978-600-04-8162-9.
این کتاب را می توانید بصورت PDF به بهای 1 دلار و 20 سنت از طریق پرداخت به Paypal به نامa_shahvary@yahoo.comخریداری نمایید. کتاب خریداری شده برای خریدار وسیله ایمیل فرستاده خواهد شد. لذا خواهشمند است پس از پرداخت بهای کتاب موضوع را از طریق ایمیلa_shahvary@yahoo.comاعلام فرمائید تا کتاب شما در اولین فرصت ارسال گردد.
شماره کتاب در سایت ادب سرا 307
مشاهیر ایران 36
فهرست مطالب
عنوان صفحه
پیشگفتار 5
مقدمه 7
قلندر در یگ نگاه 9
قلندر و قلندریه 13
معرفی قلندر 21
واژه شناسی قلندر 23
حرفه و شغل قلندر 25
قلندریه 29
قلندریه در اشعار شاعران پیش از حافظ 37
حافظ و قلندریه 43
قلندران نامبردار 49
مناسک و ابزار قلندران: آنچه قلندران بدان ها شناخته می شده اند 51
شیوه های قلندری 61
شباهت ساختاری زندگی بزرگان قلندر با سرگذشت بودا 63
احمد شه وری. حافظ و طریقت ملامتیان. 162 صفحه. 1402/2023
این کتاب را می توانید بصورت PDF به بهای 1 دلار و 60 سنت از طریق پرداخت به Paypal به نامa_shahvary@yahoo.comخریداری نمایید. کتاب خریداری شده برای خریدار وسیله ایمیل فرستاده خواهد شد. لذا خواهشمند است پس از پرداخت بهای کتاب موضوع را از طریق ایمیلa_shahvary@yahoo.comاعلام فرمائید تا کتاب شما در اولین فرصت ارسال گردد.
شماره کتاب در سایت ادب سرا 306
مشاهیر ایران 36
فهرست مطالب
عنوان صفحه
پیشگفتار 5
مقدمه 7
ملامتیه در یک نگاه 9
خاستگاه ملامتیان 15
معنی و تعریف ملامتیان 17
سبب ظهور ملامتیه 25
پیشینه تاریخی ملامتیه 27
بنیانگذاران ملامتیان 29
اصول و مبانی طریقت عرفانی ملامتیان 33
نحله ملامتیان 35
ابزار و مناسک ملامتیان 37
ادوار ملامتیان 41
ملامتیان و صوفیان 43
ملامتیان و عیاران یا جوانمردان و اهل فتوت 51
ملامتیان و کرامیان 55
ملامتیان از نگاه دیگران 57
حافظ و ملامتیه 61
منبع شناسی ملامتیه 75
حافظ در یک نگاه 77
رمزهای بکار برده شده در پانویس های غزل های حافظ 129
احمد شه وری. حافظ، رند و رندی. 154 صفحه. 1402/2023
این کتاب را می توانید بصورت PDF به بهای 1 دلار و 50 سنت از طریق پرداخت به Paypal به نامa_shahvary@yahoo.comخریداری نمایید. کتاب خریداری شده برای خریدار وسیله ایمیل فرستاده خواهد شد. لذا خواهشمند است پس از پرداخت بهای کتاب موضوع را از طریق ایمیلa_shahvary@yahoo.comاعلام فرمائید تا کتاب شما در اولین فرصت ارسال گردد.
شماره کتاب در سایت ادب سرا 305
مشاهیر ایران 35
فهرست مطالب
عنوان صفحه
پیشگفتار 5
مقدمه 7
سالشمار رویدادهای تاریخ ایران در زمان حیات حافظ 9
شرح احوال حافظ 13
طنز حافظ دربارۀ مقدسات 31
واژه شناسی رند 35
حافظ، رند و رندی 43
ویژگی های «رند» و «رندی» بنا به توصیف حافظ 51
تفسیر و تعبیر نویسندگان و پژوهشگران معاصر
از واژه «رند» در دیوان حافظ 65
صفات برجسته حافظ 73
حافظ و صوفیه 83
یادداشت ها 87
ضمیمه 1: مستندات و منابع همراه توضیح حروف رمز
بکار گرفته شده در پانویس ها درباره رباعی های خیام 111
Regardez notre ville! Notre ville est la belle ville de France
غزل غزل[1] (به فارسی: غزل) گونهای از شعر عاشقانه یا قصیده [2]است که ریشه در شعر عربی دارد. غزل را میتوان بهعنوان بیان شاعرانهای از درد فقدان یا جدایی و زیبایی عشق، علیرغم آن درد، درک کرد. [3]
یک غزل معمولاً شامل پنج تا پانزده بیت است که هرچند مستقل هستند، اما از نظر موضوعی بهصورت انتزاعی و از نظر ساختار شعری بهطور دقیقتری به هم مرتبطاند. الزامات ساختاری غزل به همان اندازهٔ سونت پترارکی دقیق و سختگیرانه است. از نظر سبک و محتوا، به دلیل ماهیت بسیار کنایی آن، غزل توانسته است در چارچوب مضامین اصلی خود یعنی عشق و جدایی، طیف گستردهای از بیان را ارائه دهد.
غزل یکی از گستردهترین و محبوبترین قالبهای شعری است، بهویژه در خاورمیانه و جنوب آسیا. خوانش یا اجرای موسیقایی غزل در این کشورها حتی در میان عامه مردم نیز با استقبال روبهرو میشود. به شیوهای مشابه هایکو، غزل نیز در میان خوانندگان شعر در غرب در حال محبوب شدن است.
تلفظ واژهٔ عربی غزل تقریباً مانند واژهٔ انگلیسی guzzle تلفظ میشود، اما با این تفاوت که حرف غ بدون انسداد کامل بین زبان و کام نرم ادا میشود. در زبان انگلیسی، این واژه بهصورت /[4]ˈɡʌzəl/ یا /ˈɡæzæl/ تلفظ میشود[5].
تاریخچه خاستگاه در عربستان
غزل در قرن هفتم میلادی در عربستان شکل گرفت[6] و از قصیده، که قالبی بسیار قدیمیتر و پیشااسلامی در شعر عربی بود، تکامل یافت[7]. قصیدهها معمولاً اشعاری بسیار طولانی بودند که تا ۱۰۰ بیت نیز میرسیدند. از نظر موضوعی، قصیدهها به عشق نمیپرداختند و معمولاً مدح قبیله یا حاکم، هجویه یا پندهای اخلاقی بودند. با این حال، مقدمهٔ آغازین قصیده که نسیب نامیده میشد، معمولاً دارای مضامین نوستالژیک و/یا عاشقانه و از نظر سبک، بسیار آراسته و پرزرقوبرق بود. با گذشت زمان، نسیب بهصورت اشعاری مستقل و کوتاهتر نوشته شد که به غزل تبدیل شد[8].
غزل بهعنوان یک گونهٔ شعری مستقل در دورهٔ امویان (۶۶۱–۷۵۰ میلادی) به شکوفایی رسید و در اوایل دورهٔ عباسی به رشد و تکامل خود ادامه داد. غزل عربی ساختار وزنی رسمی قصیده را به ارث برد، بهویژه پایبندی دقیق به وزن عروضی و استفاده از قافیه، یعنی قافیهٔ مشترک در انتهای هر بیت (که در عربی بیت و در فارسی بیت یا شعر نامیده میشود).[9]
ماهیت غزل نیز برای تطابق با اجراهای موسیقایی تغییر کرد و کوتاهتر شد. وزنهای شعری سبکتری همچون خفیف، رمل و مقترب ترجیح داده شدند، درحالیکه وزنهای طولانیتر و سنگینتری که در قصیدهها رایج بودند، مانند کامل، بسیط و رجز، کمتر مورد استفاده قرار گرفتند. از نظر موضوعی نیز، تمرکز غزل از یادبودهای نوستالژیک وطن و عزیزان، به سمت مضامین عاشقانه یا شهوانی تغییر یافت. این تغییر شامل پیدایش زیرگونههایی با مضامینی مانند عشق درباری (عذری)، شهوانیت (حسّی)، همجنسگرایی مردانه (مذکر) و مقدمهای بسیار آراسته برای شعر بلندتر (تمهیدی) بود. [10]
گسترش غزل عربی
با گسترش اسلام، غزل عربی هم به سمت غرب، به آفریقا و اسپانیا، و هم به سمت شرق، به ایران گسترش یافت. معمولاً پیش از رواج غزل در یک منطقه، گسترش زبان عربی در آن کشور رخ میداد. در اسپانیای قرونوسطی، غزلهایی به زبان عبری و همچنین عربی یافت شده که قدمت آنها به قرن یازدهم میلادی بازمیگردد. این احتمال وجود دارد که غزلهایی نیز به زبان مستعربی (Mozarabic) نوشته شده باشند. علاوه بر این، غزلهایی به شکل عربی در چندین زبان ادبی مهم غرب آفریقا، مانند هوسه و فولفولده، نیز سروده شدهاند. [11]
ورود به ایران
غزلهای نخستین عربی-فارسی (قرن دهم تا یازدهم میلادی)
بااینحال، مهمترین تغییرات غزل زمانی رخ داد که این قالب شعری در قرن دهم میلادی[12] به ایران معرفی شد. غزلهای اولیهٔ فارسی عمدتاً از نظر مضامین و ساختار از غزل عربی تقلید میکردند. این غزلهای “عربی-فارسی” دو تفاوت اساسی با ریشههای عربی خود داشتند. نخست اینکه، در غزل فارسی از پیوستگی نحوی شدید بین دو مصراع یک بیت استفاده نمیشد، و دوم اینکه، در غزل فارسی، کاربرد قافیهٔ مشترک در هر دو مصراع بیت نخست (مطلع) [13] رسمیت یافت. تقلید از ساختارهای عربی در ایران شامل قصیده نیز میشد که در این سرزمین محبوبیت داشت.
به دلیل کوتاهی نسبی، تنوع موضوعی، و غنای القایی، غزل بهسرعت جایگاه قصیده را گرفت و محبوبترین قالب شعری در ایران شد[14]. همانند غزلهای عربی، غزلهای اولیهٔ فارسی نیز معمولاً از وزنهای موسیقاییتری نسبت به سایر قالبهای شعری فارسی استفاده میکردند. [15]رودکی (۸۵۸–۹۴۱ میلادی) مهمترین شاعر غزلسرای فارسی در این دوره بهشمار میرود و از او بهعنوان بنیانگذار ادبیات کلاسیک فارسی یاد میشود.
شعر غزل فارسی اولیه (قرن دوازدهم تا اوایل قرن سیزدهم میلادی)
غزل فارسی بین قرن دوازدهم و سیزدهم میلادی به شکل منحصربهفرد خود تحول یافت. بسیاری از این نوآوریها، همان قالبی را ایجاد کردند که امروزه بهعنوان غزل نمونهوار میشناسیم. این تغییرات در دو دوره رخ داد که با حمله مغول به ایران در سالهای ۱۲۱۹–۱۲۲۱ میلادی از یکدیگر جدا میشوند.
دورهٔ شعر فارسی اولیه تقریباً یک قرن را در بر میگیرد، از دوران غزنویان (که تا سال ۱۱۸۷ ادامه داشت) تا اندکی پس از حمله مغول. علاوه بر حرکت بهسوی ایجاز، این دوره شاهد دو تغییر مهم و ماندگار در قالب غزل بود.
نخستین تغییر، پذیرش تخلص بود، یعنی سنت ذکر نام قلمی شاعر در بیت پایانی (که مقطع نامیده میشود). پذیرش تخلص بهتدریج به بخشی پذیرفتهشده از ساختار غزل تبدیل شد و تا دوران سعدی شیرازی (۱۲۱۰–۱۲۹۱ میلادی)، مهمترین شاعر غزل این دوره، به یک قاعدهٔ الزامی تبدیل شده بود. [16]
دومین تغییر بارز نسبت به غزل عربی در غزل فارسی، حرکت بهسوی استقلال بسیار بیشتر بین ابیات بود.
شعر فارسی متأخر در دورهٔ آغازین مغول (از ۱۲۲۱ میلادی به بعد)
غزل بعدها در سراسر خاورمیانه و جنوب آسیا گسترش یافت. این قالب شعری در قرنهای هجدهم و نوزدهم در سراسر شبهقارهٔ هند به شهرت رسید.
ورود غزل به جنوب آسیا
غزل در قرن دوازدهم از طریق نفوذ عارفان صوفی و دربارهای سلطنتهای اسلامی به جنوب آسیا راه یافت. این دوره مصادف بود با آغاز سلطنتهای اسلامی در هند که در پی موج حملات اسلامی به این منطقه شکل گرفتند. شاعر و موسیقیدان قرن سیزدهم، امیرخسرو، بهعنوان اولین شاعر اردو شناخته میشود.
اگرچه غزل در درجهٔ نخست قالبی متعلق به شعر دری و شعر اردو است، اما امروزه در اشعار بسیاری از زبانهای شبهقارهٔ هند نیز یافت میشود.
قالب شعری
تمامی ابیات یک غزل از لحاظ وزنی هموزن هستند. در غزلها معمول است که نام شاعر (که تخلص نامیده میشود) در بیت پایانی ذکر شود؛ این سنت به مقطع معروف است.
مضامین
غزل در ابتدا صرفاً با مضمون مذهبی سروده میشد. اما امروزه، بیشتر به سمت مضامین عاشقانه گرایش دارد.
عشق مطلق و برتر
عشق در غزل معمولاً به دو گونه تفسیر میشود: عشقی الهی (نسبت به موجودی متعالی) یا عشقی زمینی (نسبت به معشوقی فانی). عشق همواره چیزی تلقی میشود که انسان را به تکامل میرساند و در صورت دستیابی، او را در صف حکیمان جای میدهد یا روح شاعر را به آرامش میکشاند. قوانین سنتی غزل ممکن است عنصر آشکار میل جنسی را دربر داشته باشد یا نداشته باشد، و عشق میتواند جنبهای عرفانی و معنوی داشته باشد. این عشق ممکن است به زن یا مرد معطوف باشد [17].
غزل همواره از دیدگاه عاشقی ناکام نوشته میشود که معشوق را دستنیافتنی به تصویر میکشد. در اکثر موارد، یا معشوق پاسخ عشق شاعر را نمیدهد، یا آن را با صداقت بازنمیگرداند، یا موانع اجتماعی مانع وصال آنها میشود. عاشق، با آگاهی و تسلیم در برابر این سرنوشت، همچنان به عشق خود ادامه میدهد؛ و کشش و نیروی غزل از همین تنش ناشی میشود.
تصویرپردازی از ناتوانی عاشق در برابر احساسات خود، اغلب شامل توصیفهای اغراقشدهای از رنج و خشونت شاعرانه است. قدرت معشوق در اسیر کردن دل شاعر ممکن است با استعارههای گستردهای بیان شود، مانند اشاره به “تیرهای چشمان معشوق” یا توصیف او با عناوینی چون “قاتل” و “جلاد”.
شاعران مهم غزل
غزلها توسط شاعران بزرگی چون رومی، حافظ و سعدی شیرازی از ایران؛ شاعر ترکی آذربایجانی فضولی در امپراتوری عثمانی؛ میرزاغالب و محمد اقبال از شمال هند؛ و قاضی نذرالاسلام از بنگال سروده شدهاند. از طریق تأثیر گوته (۱۷۴۹–۱۸۳۲)، غزل در قرن نوزدهم در آلمان محبوبیت زیادی پیدا کرد؛ این فرم به طور گستردهای توسط فردریش ریکرت (۱۷۸۸–۱۸۶۶) و آگوست فون پلاتن (۱۷۹۶–۱۸۳۵) استفاده شد. شاعر کشمیری آغا شاهید علی نیز از حامیان این فرم بود، هم به زبان انگلیسی و هم به زبانهای دیگر؛ او مجموعهای از “غزلهای واقعی به زبان انگلیسی” را ویرایش کرد. غزلهایی همچنین توسط موتی رام بهاتا (۱۸۶۶–۱۸۹۶)، پیشگام نوشتن غزل در نپالی، در زبان نپالی نوشته شدهاند[18]. غزلهایی نیز توسط حمزه شینواری نوشته شده است که به عنوان پدر غزلهای پشتو شناخته میشود. [19]
شاعران مهم غزل فارسی
در فارسی، شاعران برجسته و معروف غزل شامل حافظ، رومی، سعدی شیرازی، فخرالدین عراقی، خواجو کرمانی، صائب تبریزی، حسین منزوی، مریم جعفری آزرمندی، ولی محمد ولی، میرزاغالب، میرتقی میر، مومن خان مومن، داغ دهلوی، خواجه حیدرعلی آتیش، جاننثار اختر، خواجه میر درد، جون الیا، فیض احمد فیض، احمد فراز، فراق گورکھپوری / گوراکپوری Gorakhpuri، محمد اقبال، سید امین اشرف، قمر جلالآبادی، شاکب جلالی، ناصر کاظمی، ساحر لودھیانوی، حسرت موهانی، مَخدوم محیالدین، جگر مرادآبادی، ساغر صدیقی، منیر نیازی، میرزافراسی صعودا، قتیل شفائی شیفایی، مجروح سلطانپوری، دیشیانت کومار، سید وحید اشرف، محمد ابراهیم ذوق و کشمیری لال ذاکر.
ترجمهها و اجراهای غزل کلاسیک
مجموعههای عظیمی از غزل توسط صدها شاعر شناختهشده در طی هزار سال گذشته به زبانهای فارسی، ترکی، اردو و همچنین زبانهای ترکمنی آسیای مرکزی ایجاد شده است. اشعار غزل در شاشمقام ازبکی-تاجیکی، مقام ترکی، دستگاه فارسی و مقام اویغوری اجرا میشوند. ترجمههای متعددی از فارسی و ترکی توسط آنا ماری شیمل، آرتور جان آربی و بسیاری دیگر منتشر شده است. غزل “گایاکی”، هنر خواندن یا اجرای غزل در سنت کلاسیک هندی، بسیار قدیمی است. خوانندگانی مانند استاد برکت علی و بسیاری دیگر از خوانندگان گذشته آن را تمرین میکردند، اما نبود سوابق تاریخی باعث شده است که بسیاری از نامها ناشناخته بمانند. این هنر با بگم اختر و سپس استاد مهدی حسن بود که اجرای کلاسیک غزلها در میان عموم مردم محبوب شد. دستهبندی خواندن غزل به عنوان یک نوع موسیقی “کلاسیک سبک” یک اشتباه است.
غزلهای کلاسیک به دلیل تغییرات در حالات مختلف “شعرها” یا بیتهای غزل دشوار به اجرا در میآیند. امانت علی خان، بگم اختر، طلال محمود، مهدی حسن، عابیده پروین، جگجیت سینگ، فریده خانم و استاد غلام علی، معینالدین احمد، از خوانندگان معروف غزل کلاسیک هستند.
محبوبیت فهم اشعار پیچیده غزلها نیازمند آموزشی بود که معمولاً تنها در اختیار طبقات بالا قرار داشت. rāgaهای کلاسیک سنتی که اشعار در آنها اجرا میشد نیز سخت قابل درک بودند. غزل تغییراتی را در زمینه واژگان و عبارات تجربه کرده است که به آن کمک کرده تا به مخاطبان گستردهتری در سراسر جهان برسد. بیشتر غزلها اکنون به سبکهایی خوانده میشوند که محدود به خیال، تومری، راگا rāga، تالا tāla و دیگر ژانرهای کلاسیک و کلاسیک سبک نیستند. با این حال، این فرمهای غزل از سوی پاکدلان سنت کلاسیک هندی مورد تحقیر قرار میگیرند. در پاکستان، نور جهان، اقبال بانو، عابیده پروین، فریده خانم، غلام علی، احمد رشدی، استاد امانت علی خان و مهدی حسن به دلیل اجراهای غزل شناخته شدهاند. خوانندگانی مانند جگجیت سینگ (که نخستین بار از گیتار در غزلها استفاده کرد)، احمد و محمد حسین، هریهاران، آدیتیا سرینیواسان، محمد رفیع، پانکاج اودهاس، ساتیام آناندجی و بسیاری دیگر توانستهاند با گنجاندن عناصر موسیقی غربی به غزل شکل جدیدی بدهند.
در شمال هند، علاوه بر هندوستانی، غزلها در زبان گجراتی نیز بسیار محبوب بودهاند. برای حدود یک قرن، از زمانی که بالاشانکار کانتهاریا آغاز کرد، نویسندگان معروف غزل گجراتی بسیاری مانند کلاپی، برکت ویرانی “بفام”، آسم راندهری، شونیا پالانپوری، امروت غایل، خلیل دهنتجیوی و بسیاری دیگر وجود داشتهاند. برخی از غزلهای برجسته این نویسندگان توسط خواننده معروف پخشخوان بالیوود، منهر اودهاس، خوانده شدهاند.
خواننده مشهور غزل و پیشگام غزل تلگو، غزل سرینواس، غزل را در تلگو محبوب کرد. سرینواس همچنین خواندن غزل به زبان کانادا را معرفی کرد و غزلهایی به زبان کانادا توسط مارکانداپورام سرینواس نوشته شدند.
اولین غزلهای صحیح به فرم بنگالی (بنگلا) در “گاجالِر آیانای” توسط بریتانیایی داشگاپتا منتشر شد.
خواننده غزل کلاسیک کانادایی، کاسیوس خان، دارای استعداد منحصر به فردی است که میتواند غزلها را در سبک قرائتی بخواند و همزمان خود را با تبلا همراهی کند.
به زبان انگلیسی
پس از تقریبا یک قرن از “شروعهای نادرست”، آزمایشهای اولیه جیمز کلارنس مانگان، جیمز الروی فلیکِر، آدریَن ریچ، فلیس وب و غیره، که بسیاری از آنها به طور کامل یا جزئی به اصول سنتی فرم وفادار نبودند و آزمایشهایی که به “غزل ناخالص” [20] معروف شده بودند، غزل بالاخره در اوایل تا میانه دهه 1990 به عنوان یک فرم بسته معتبر در شعر زبان انگلیسی شناخته شد. این امر عمدتاً به دلیل انتشار مثالهای واقعی و صحیح از غزلها توسط شاعران آمریکایی معروف چون جان هولندر، و. س. مرون و الیز پاسشن و همچنین شاعر کشمیری-آمریکایی آغا شاهید علی به وقوع پیوست که در دو دهه گذشته در دانشگاههای آمریکایی غزل را تدریس کرده و کلام آن را گسترش داده بودند. جیم هاریسون غزل آزاد خود را مطابق با چشمانداز شاعرانهاش در کتاب Outlyer and Ghazals (1971) خلق کرد. [21]
در سال 1996، آغا شاهید علی اولین مجموعه غزلهای زبان انگلیسی را گردآوری و ویرایش کرد که در سال 2000 توسط انتشارات دانشگاه وسلیان تحت عنوان Ravishing DisUnities: Real Ghazals in English منتشر شد. (کمتر از یک نفر از ده غزلهای گردآوری شده در Real Ghazals in English به طور کامل به محدودیتهای فرم غزل پایبند هستند.) دوی پانتی از نپال از سال 2006 شروع به سرودن غزلهایی کرد و خود را پیشگام غزلهای انگلیسی معرفی کرد. یک غزل از چندین بیت (پنج یا بیشتر) تشکیل میشود. این بیتها ممکن است هیچ ارتباطی با یکدیگر نداشته باشند به جز وحدت فرمی که از الگوی قافیه و وزن دقیق حاصل میشود. غزل به زبان انگلیسی به محدودیتهای سنتی فرم غزل پایبند است:
کجا هستی اکنون؟ چه کسی زیر طلسم توست امشب؟ چه کسی را از راه خوشی بیرون خواهی انداخت امشب؟
آن “پارچههای کشمیر—” “برای زیبا کردن من—” “زینت”— برای جواهر کردن من– چگونه– بگو– امشب؟
از تو پناه میخواهم: زندانها، درهای خود را باز کنید– یک پناهنده از ایمان به دنبال سلولی است امشب.
تنهایی شرابخداوند به سرکه تبدیل شده است– تمام فرشتگان مقرب– بالهایشان یخ زده– سقوط کردند امشب.
ای پروردگار، بتها فریاد زدند، ما را نشکن تنها ما میتوانیم کافر را تغییر دهیم امشب.
سقفهای مغولی، بگذار تا مقعرهای آینهای شما من را در یک آن زیر طلسم خود زیاد کنند امشب.
او آتشی از یخ آزاد کرده است به دلسوزی برای بهشت. برای خدا، درهای جهنم را باز گذاشته است امشب.
در معبد رگدار قلب، تمام مجسمهها شکسته شدهاند هیچ کشیشی در زعفران دیگر نیست تا ناقوس مرگش را به صدا درآورد امشب.
ای خدا، این مجازاتها را محدود کن، هنوز روز قیامت باقی است– من فقط یک گناهکارم، من کافر نیستم امشب.
جلادها نزدیک زن در پنجرهاند. لعنت بر تو ایلیاجا، من ایزابل را برکت میدهم امشب.
شکار تمام شده است و صدای اذان را میشنوم که به صدای غزال زخمی تبدیل میشود امشب.
رقبای من برای عشق تو– همه را دعوت کردهای؟ این توهین ساده است، این وداع نیست امشب.
و من، شاهید، تنها کسی هستم که فرار کرده تا بگویم به تو– خدا در آغوش من اشک میریزد. مرا اسماعیل بنام امشب [22]
Reference: [1]- Wikipedia, Ghazal, retrieved 13.09.2017 [2]- “A dictionary of Urdu, classical Hindi, and English”. dsalsrv02.uchicago.edu. Retrieved 9 September 2018. [3]- Poetry Foundation. 9 September 2018. Retrieved 9 September 2018. [4]- Oxford BBC Guide to Pronunciation [5]- Oxford English Dictionary [6]- “Ghazal – Islamic literature”. Retrieved 9 September2018. [7]- Kanda, K.C. (1992). Masterpieces of Urdu Ghazal from the 17th to the 20th Century. Sterling Publishing. p. 2. ISBN 8120711955. [8]- Jalajel, David. “A Short History of the Ghazal”. The Ghazal Page Journal. Retrieved 26 August 2018. [9]- Ibid. [10]- Idem, and Dayf, Shawqî. Târîkh al-Adab al-Islâmî: 2 – al-`Asr al-Islâmî(A History of Arab Literature: 2- The Islamic Era). Cairo: Dâr al-Ma`ârif. 1963. (pp. 347–348) [11]- Idem. [12]- Kanda, K.C. (1992). Masterpieces of Urdu Ghazal from the 17th to the 20th Century. Sterling Publishing. p. 2. ISBN 8120711955. [13]- Jalajel, David. Opcit. [14]- Kanda, K.C. (1992). Masterpieces of Urdu Ghazal from the 17th to the 20th Century. Sterling Publishing. p. 2. ISBN 8120711955. [15]- Jalajel, David. Opcit. [16]- Idem. [17]- Shayari Network. [18]- “Hamza Sinwari Bhatta – We All Nepali”. http://www.weallnepali.com. Retrieved 2016-06-21. [19]-“Hamza Shinwari”. en.wikipedia.org. Retrieved 2018-03-07. [20]-“wordsters.net”. wordsters.net. Archived from the original on 12 January 2015. Retrieved 18 January 2015. [21]- ISBN 0671208527 [22]- Agha Shahid Ali
Ghazal [1]
The Ghazal (Persian: غزل)Is a form of amatory poem or ode, [2] originating in Arabic poetry. A Ghazal may be understood as a poetic expression of both the pain of loss or separation and the beauty of love in spite of that pain [3].
A Ghazal commonly consists of between five and fifteen couplets, which are independent, but are linked – abstractly, in their theme; and more strictly in their poetic form. The structural requirements of the Ghazal are similar in stringency to those of the Petrarchan sonnet. In style and content, due to its highly allusive nature, the Ghazal has proved capable of an extraordinary variety of expression around its central themes of love and separation.
The Ghazal is one of the most widespread and popular poetic forms, especially across the Middle East and South Asia. Readings or musical renditions of Ghazals are well attended in these countries, even by the laity. In a similar manner to Haiku, the Ghazal is gaining popularity among Western poetry readers.
Pronunciation
The Arabic word ġazal is pronounced, roughly like the English word guzzle, but with the ġ pronounced without a complete closure between the tongue and the soft palate. In English, the word is pronounced /ˈɡʌzəl/ [4] or /ˈɡæzæl/ [5].
History
Origins in Arabia
The Ghazal originated in Arabia in the 7th century [6], evolving from the qasida, a much older pre-Islamic Arabic poetic form [7]. Qaṣīdas were typically much longer poems, with up to 100 couplets. Thematically, qaṣīdas did not include love and were usually panegyrics for a tribe or ruler, lampoons, or moral maxims. However, the qaṣīda’s opening prelude, called the nasīb, was typically nostalgic and/or romantic in theme, and highly ornamented and stylized in form. In time, the nasīb began to be written as standalone, shorter poems, which became the Ghazal [8].
The Ghazal came into its own as a poetic genre during the Ummayyad Era (661–750) and continued to flower and develop in the early Abbasid Era. The Arabic Ghazal inherited the formal verse structure of the qaṣīda, specifically, a strict adherence to meter and the use of the Qaafiyaa, a common end rhyme on each couplet (called a bayt in Arabic and a sher in Persian) [9].
The nature of the Ghazals also changed to meet the demands of musical presentation, becoming briefer in length. Lighter poetic meters, such as khafîf, ramal, and muqtarab were preferred, instead of longer, more ponderous meters favored for qaṣīdas (such as kâmil, basît, and rajaz). Topically, the Ghazal focus also changed from nostalgic reminisces of the homeland and loved ones, towards romantic or erotic themes – These included sub-genres with themes of courtly love (udharî), eroticism (hissî), homoeroticism (mudhakkar), and as a highly stylized introduction to a larger poem (tamhîdî) [10].
Spread of the Arabian Ghazal
With the spread of Islam, the Arabian Ghazal spread both westwards, into Africa and Spain, as well as eastwards, into Persia. The popularity of Ghazals in a particular region was usually preceded by the spread of the Arabic language in that country. In medieval Spain, Ghazals written in Hebrew as well as Arabic have been found as far back as the 11th century. It is possible that Ghazals were also written in the Mozarabic language. Ghazals in the Arabic form have also been written in a number of major West African literary languages like Hausa and Fulfulde [11].
Dispersion into Persia
Early Arabo-Persian Ghazals (10th to 11th century)
However, the most significant changes to the Ghazal occurred in its introduction into Iran in the 10th century [12]. The early Persian Ghazals largely imitated the themes and forms of the Arabian Ghazal. These “Arabo-Persian” Ghazals introduced two differences compared to their Arabian poetic roots. Firstly, the Persian Ghazals did not employ radical enjambment between the two halves of the couplet, and secondly, the Persian Ghazals formalized the use of the common rhyme in both lines of the opening couplet (“matla”) [13]. The imitation of Arabian forms in Persia extended to the qaṣīda, which was also popular in Persia.
Because of its comparative brevity, thematic variety, and suggestive richness, the Ghazal soon eclipsed the qaṣīda and became the most popular poetry form in Persia [14]. Much like Arabian Ghazals, early Persian Ghazals typically employed more musical meters compared to other Persian poetry forms [15]. Rudaki (858–941 CE) is considered the most important Persian Ghazal poet of this period, and the founder of classical Persian literature.
Early Persian Ghazal poetry (12th to early 13th century)
The Persian Ghazal evolved into its own distinctive form between the 12th and 13th centuries. Many of those innovations created what we now recognize as the archetypical Ghazal form. These changes occurred in two periods, separated by the Mongol Invasion of Persia from 1219–1221 AD.
The ‘Early Persian poetry’ period spanned approximately one century, from the Ghaznavid era (which lasted until 1187) till a little after the Mongol Invasion. Apart from the movement towards brevity, this period also saw two significant and lasting changes to the Ghazal form.
The first change was the adoption of the Takhallus, the practice of mentioning the poet’s pen name in the final couplet (called the ‘maqta’). The adoption of the takhallus became a gradually accepted part of the Ghazal form, and by the time of Saadi Shirazi (1210–1291 AD), the most important Ghazal poet of this period, it had become de rigueur [16]. The second marked change from the Arabian Ghazal form in Persian Ghazals was a movement towards far greater autonomy between the couplets.
Late Persian poetry in the Early Mongol Period (1221–)
The Ghazal later spread throughout the Middle East and South Asia. It was famous all around the Indian subcontinent in the 18th and 19th centuries.
Introduction into South Asia
The Ghazal was spread from Persia into South Asia in the 12th century by the influence of Sufi mystics and the courts of the new Islamic sultanates. This period coincided with the early Islamic Sultanates in India, through the wave of Islamic invasions into the region in that period. The 13th century poet and musician Ameer Khusrow is considered the first Urdu poet.
Although the Ghazal is most prominently a form of Dari and Urdu poetry, it is now found in the poetry of many languages on the Indian subcontinent.
Poetic form
All the lines of a Ghazal have the same meter. It is common in Ghazals for the poet’s name (known as takhallus) to be featured in the last verse (a convention known as the maqta).
Themes
The Ghazal was initially composed to a purely religious theme. Now it is more likely to lean towards romantic themes.
Unconditional, superior love
Can usually be interpreted for a higher being or for a mortal beloved. Love is always viewed as something that will complete a human being, and if attained will lift him or her into the ranks of the wise, or will bring satisfaction to the soul of the poet. Traditional Ghazal law may or may not have an explicit element of sexual desire in it, and the love may be spiritual. The love may be directed to either a man or a woman [17].
The Ghazal is always written from the point of view of the unrequited lover whose beloved is portrayed as unattainable. Most often, either the beloved has not returned the poet’s love or returns it without sincerity or else the societal circumstances do not allow it. The lover is aware and resigned to this fate but continues loving nonetheless; the lyrical impetus of the poem derives from this tension. Representations of the lover’s powerlessness to resist his feelings often include lyrically exaggerated violence. The beloved’s power to captivate the speaker may be represented in extended metaphors about the “arrows of his eyes”, or by referring to the beloved as an assassin or a killer.
Important Ghazal poets
Ghazals were composed by Rumi, Hafiz and Saadi Shirazi of Persia; the Azerbaijani Turkish poet Fuzûlî in the Ottoman Empire; Mirza Ghalib and Muhammad Iqbal of North India; and Kazi Nazrul Islam of Bengal. Through the influence of Goethe (1749–1832), the Ghazal became very popular in Germany during the 19th century; the form was used extensively by Friedrich Rückert (1788–1866) and August von Platen(1796–1835). The Kashmiri poet Agha Shahid Ali was a proponent of the form, both in English and in other languages; he edited a volume of “real Ghazals in English”. Ghazals were also written by Moti Ram Bhatta (1866–1896), the pioneer of Nepali Ghazal writing in Nepali [18]. Ghazals were also written by Hamza Shinwari, He is known as the father of Pashto Ghazals [19].
Important poets of Persian Ghazal
In Persian, prominent and acclaimed Ghazal poets include Hafiz, Rumi, Saadi Shirazi, Fakhr-al-Din Iraqi, Khwaju Kermani, Saib Tabrizi, Hossein Monzavi, Maryam Jafari Azarmani, Wali Mohammed Wali, Mirza Ghalib, Mir Taqi Mir, Momin Khan Momin, Daagh Dehlvi, Khwaja Haidar Ali Aatish, Jan Nisar Akhtar, Khwaja Mir Dard, Jaun Elia, Faiz Ahmad Faiz, Ahmad Faraz, Firaq Gorakhpuri, Muhammad Iqbal, Syed Amin Ashraf, Qamar Jalalabadi, Shakeb Jalali, Nasir Kazmi, Sahir Ludhianvi, Hasrat Mohani, Makhdoom Mohiuddin, Jigar Moradabadi, Saghar Siddiqui, Munir Niazi, Mirza Rafi Sauda, Qateel Shifai, Majrooh Sultanpuri, Dushyant Kumar, Syed Waheed Ashraf, Muhammad Ibrahim Zauq and Kashmiri Lal Zakir.
Translations and performance of classical Ghazal
Enormous collections of Ghazal have been created by hundreds of well-known poets over the past thousand years in Persian, Turkish, and Urdu as well as in the Central Asian Turkic languages. Ghazal poems are performed in Uzbek-Tajik Shashmakom, Turkish Makam, Persian Dastgah and Uyghur Muqam. There are many published translations from Persian and Turkish by Annemarie Schimmel, Arthur John Arberry and many others.
Ghazal “Gayaki”, the art of singing or performing the Ghazal in the Indian classical tradition, is very old. Singers like Ustad Barkat Ali and many other singers in the past used to practice it, but the lack of historical records make many names anonymous. It was with Begum Akhtar and later on Ustad Mehdi Hassan that classical rendering of Ghazals became popular in the masses. The categorization of Ghazal singing as a form of “light classical” music is a misconception.
Classical Ghazals are difficult to render because of the varying moods of the “shers” or couplets in the Ghazal. Amanat Ali Khan, Begum Akhtar, Talat Mahmood, Mehdi Hassan, Abida Parveen, Jagjit Singh, Farida Khanum and Ustad Ghulam Ali, Moinuddin Ahamed, are popular classical Ghazal singers.
Popularity
Understanding the complex lyrics of Ghazals required education typically available only to the upper classes. The traditional classical rāgas in which the lyrics were rendered were also difficult to understand. The Ghazal has undergone some simplification in terms of words and phrasings, which helps it to reach a larger audience around the world. Most of the Ghazals are now sung in styles that are not limited to khayāl, thumri, rāga, tāla and other classical and light classical genres.
However, those forms of the Ghazal are looked down on by purists of the Indian classical tradition. In Pakistan, Noor Jehan, Iqbal Bano, Abida Parveen, Farida Khanum, Ghulam Ali, Ahmed Rushdi, Ustad Amanat Ali Khan and Mehdi Hassan are known for Ghazal renditions. Singers like Jagjit Singh (who first used a guitar in Ghazals), Ahmed and Mohammed Hussain, Hariharan, Adithya Srinivasan, Muhammad Rafi, Pankaj Udhas, Satyam Anandjee and many others have been able to give a new shape to the Ghazal by incorporating elements of Western music.
In North India, in addition to Hindustani, Ghazals have been very popular in the Gujarati language. For around a century, starting with Balashankar Kantharia, there have been many notable Gujarati Ghazal writers like Kalapi, Barkat Virani ‘Befaam’, Aasim Randeri, Shunya Palanpuri, Amrut Ghayal, Khalil Dhantejvi and many more. Some notable Ghazals of those prominent writers have been sung by Bollywood playback singer Manhar Udhas.
Renowned Ghazal singer, and pioneer of Telugu Ghazals, Ghazal Srinivas popularized the Ghazal in Telugu. Srinivas also introduced Ghazal singing in Kannada, and Ghazals in Kannada were written by Markandapuram Srinivas.
The first true-to-form Bangla (Bengali) Ghazal are published in “gajaler aayanaay” by British Dashgupta.
The Canadian classical Ghazal singer Cassius Khan has the unusual talent of singing in the recitational style while accompanying himself on the tabla.
In English
After nearly a century of “false starts”, the early experiments of James Clarence Mangan, James Elroy Flecker, Adrienne Rich, Phyllis Webb, etc., many of whom did not adhere wholly or in part to the traditional principles of the form, experiments dubbed as “the bastard Ghazal” [20], the Ghazal finally began to be recognized as a viable closed form in poetry of the English language some time in the early to mid-1990s. It came about largely as a result of serious, true-to-form examples being published by noted American poets John Hollander, W. S. Merwin and Elise Paschen as well as by Kashmiri-American poet Agha Shahid Ali, who had been teaching and spreading word of the Ghazal at American universities over the previous two decades. Jim Harrison created his own free-form Ghazal true to his poetic vision in Outlyer and Ghazals (1971) [21].
In 1996, Ali compiled and edited the world’s first anthology of English-language Ghazals, published by Wesleyan University Press in 2000, as Ravishing DisUnities: Real Ghazals in English. (Fewer than one in ten of the Ghazals collected in Real Ghazals in English observe the constraints of the form.) Devi Panthi of Nepal started composing Ghazals claiming himself the pioneer of English Ghazals since 2006.
A Ghazal is composed of couplets, five or more. The couplets may have nothing to do with one another except for the formal unity derived from a strict rhyme and rhythm pattern.
A Ghazal in English observes the traditional restrictions of the form:
Where are you now? Who lies beneath your spell tonight?
Whom else from rapture’s road will you expel tonight?
Those “Fabrics of Cashmere—” “to make Me beautiful—”
“Trinket”— to gem– “Me to adorn– How– tell”— tonight?
I beg for haven: Prisons, let open your gates–
A refugee from Belief seeks a cell tonight.
God’s vintage loneliness has turned to vinegar–
All the archangels– their wings frozen– fell tonight.
Lord, cried out the idols, Don’t let us be broken
Only we can convert the infidel tonight.
Mughal ceilings, let your mirrored convexities
multiply me at once under your spell tonight.
He’s freed some fire from ice in pity for Heaven.
He’s left open– for God– the doors of Hell tonight.
In the heart’s veined temple, all statues have been smashed
No priest in saffron’s left to toll its knell tonight
God, limit these punishments, there’s still Judgment Day–
I’m a mere sinner, I’m no infidel tonight.
Executioners near the woman at the window.
Damn you, Elijah, I’ll bless Jezebel tonight.
The hunt is over, and I hear the Call to Prayer
fade into that of the wounded gazelle tonight.
My rivals for your love– you’ve invited them all?
This is mere insult, this is no farewell tonight.
And I, Shahid, only am escaped to tell thee–
God sobs in my arms. Call me Ishmael tonight [22].
Notable poets who composed Ghazals
Adrienne Rich, Ghazals: Homage to Ghalib
Agha Shahid Ali, “Ghazal (‘…exiles’)”
Andrew D. Chumbley, “Qutub” (Xoanon), 1995.
Edward Lowbury, “A Ghazel (for Pauline)” (1968); “Prometheus: a ghazel” (1976); “Remembering Nine (a ghazel for Peter Russell)” (1981)
Eleanor Wilner, “Ghazal on What’s to Lose, or Not”
Elise Paschen, “Sam’s Ghazal”
Francis Brabazon, In Dust I Sing (Beguine Library, 1974).
ADABSARA 