شهر شهرِ فرنگ ِ خوب تماشا کن 0047
ملی شدن نفت در ایران و تبعات آن
مقاله 400
در شهریور 1238/ سپتامبر 1859با حفاری اولین چاه نفت توسط «ادوین دریک» در منطقه پنسیلوانیای امریکا، تجارت نفت و صنعت آن که در سرنوشت ایران و مردم آن تاثیر عمیقی بجای گذاشت، متولد شد. این چاه روزانه 10 بشکه یا حدود 1700 لیتر تولید داشت.
در فروردین 1251 / آوریل 1872 تاریخچۀ موافقت نامه های نفتی ایران با امتیاز بی سابقه ای آغاز شد که ناصر الدین شاه در آن سال به بارون جولیس رویتر، فردی تبعۀ انگلیس و آلمانی تبار، اعطا کرد.
این امتیاز که تمامی قلمرو ایران را در بر می گرفت، برای مدت هفتاد سال، حقوقی منحصر به فرد و امتیازی انحصاری به رویتر می داد تا از همه منابع معدنی ایران از جمله، زغال سنگ، آهن، مس، سرب، و نفت، و همچنین ساخت و ساز و ادارۀ راه ها و جاده ها، راه آهن، خطوط تلگراف، کانال های آب، سیستم های آبیاری، و خدمات گمرکی و البته بسیاری چیزهای دیگر به نحوی نامحدود بهره برداری کند.
امتیاز نامه رویتر
این امتیاز نامه قراردادی بود که دولت ایران با «بارون ژولیوس رویتر» منعقد کرد که به موجب آن، امتیاز بهره برداری واستفاده از کلیه جنگلها، نهرها، معادن ذغال سنگ، آهن، مس،سرب، نفت و غیره، به مدت هفتاد سال به یک شرکت خارجی واگذار می شد و سهم ایران پس از بهره برداری 15درصد از منافع خالص بود. این قرارداد، به حدی عجیب و باورنکردنی بود که حتی «لرد کرزن» از پایه گذاران سیاست استعماری آن کشور در ایران در باره آن نوشت: «واگذاری کلیه منابع صنعتی یک مملکت به دست خارجی، حقیقتاً عجیب و غریب به نظر می آید و حرارت انگلیس دوستی در تهران در هیچ تاریخی تا به این درجه بالا نرفته بود». در مقابل رجال، جاهل و متملق وابسته به دربار، نامه ای به ناصرالدین شاه نوشته و اظهار داشتند که در طول دو هزار و پانصد سال تاریخ ایران، چنین قدم بزرگی به نفع ملت ایران برداشته نشده است! ولی با اعتراض و تظاهر مردم سرانجام، شاه مجبور شد صدراعظم، مشیرالدوله را که نقش بسزایی در عقد این قرارداد داشت عزل کند و عملا قرارداد «رویتر» به حالت تعلیق درآمد.
این موافقت نامه های امتیازدهی، که تا اوایل دهۀ 1970، مبنایی قانونی برای ادارۀ صنعت نفت در بسیاری از کشورهای تولید کنندۀ نفت بوده است، می تواند بهترین مجموعۀ موجود برای ارائۀ تصویر روشنی از اعطای حقوق انحصاری به شرکت ها و یا افرادی برای انجام عملیات نفتی در یک منطقه و برای یک دوره محدود باشد. صاحبان این اختیارات انحصاری خطرات مالی و تجاری خاص خود را متحمل می شدند، اما در ازای پرداخت مبالغ مشخصی به دولت به عنوان صاحب منابع، حق حفاری و جابجایی آزادانه و رایگان نفت را بدست می آوردند.
منبع: احمد شه وری. مصدق و دیپلماسی نفت. شابک: ۹۷۸-۶۲۲-۰۰-۰۹64-۱
In September 1859, with the drilling of the first oil well by Edwin Drake in the Pennsylvania region of the United States, the oil trade and its industry, which had a profound impact on the fate of Iran and its people, were born. This well produced 10 barrels or about 1,700 liters per day.
In April 1872, the history of Iranian oil agreements began with an unprecedented concession that Nasser al-Din Shah granted that year to Baron Julius Reuter, a British citizen of German descent.
This concession, which covered the entire territory of Iran, gave Reuter exclusive rights and an exclusive privilege for a period of seventy years to exploit all of Iran’s mineral resources, including coal, iron, copper, lead, and oil, as well as the construction and management of roads and highways, railways, telegraph lines, water canals, irrigation systems, and customs services, and of course many other things, in an unlimited manner.
Reuter’s Concession
This concession was a contract that the Iranian government concluded with Baron Julius Reuter, according to which the concession to exploit and use all forests, streams, coal mines, iron, copper, lead, oil, etc., was transferred to a foreign company for seventy years, and Iran’s share after exploitation was 15% of the net profits. This contract was so strange and unbelievable that even Lord Curzon, one of the founders of that country’s colonial policy in Iran, wrote about it: “The transfer of all the industrial resources of a country to foreign hands seems truly strange, and the heat of Anglo-friendship in Tehran had never been so high in history.” In response, ignorant and flattering courtiers wrote a letter to Nasser al-Din Shah and stated that during the two thousand-five hundred years of Iranian history, such a great step had not been taken for the benefit of the Iranian nation! But with public protests and demonstrations, the Shah was finally forced to dismiss Prime Minister Moshir al-Dawla, who had played a significant role in concluding this contract, and the Reuters contract was effectively suspended.
These concession agreements, which until the early 1970s were the legal basis for the management of the oil industry in many oil-producing countries, may be the best collection available to provide a clear picture of the granting of exclusive rights to companies or individuals to carry out oil operations in an area for a limited period. The owners of these exclusive rights bore their own financial and commercial risks, but in exchange for paying certain amounts to the government as the owner of the resources, they obtained the right to drill and move oil freely and free of charge.
Source: Ahmad Shahvary. Mossadiq and Oil Diplomacy. ISBN: 978-622-00-0964-1
En septembre 1859, avec le forage du premier puits de pétrole par Edwin Drake dans la région de Pennsylvanie aux États-Unis, le commerce du pétrole et son industrie, qui ont eu un impact profond sur le destin de l’Iran et de son peuple, sont nés. Ce puits produisait 10 barils, soit environ 1 700 litres par jour.
En avril 1872, l’histoire des accords pétroliers iraniens a commencé avec une concession sans précédent que Nasser al-Din Shah a accordée cette année-là au baron Julius Reuter, un citoyen britannique d’origine allemande.
Cette concession, qui couvrait l’ensemble du territoire iranien, accordait à Reuter des droits exclusifs et un privilège exclusif pour une période de soixante-dix ans pour exploiter toutes les ressources minérales de l’Iran, y compris le charbon, le fer, le cuivre, le plomb et le pétrole, ainsi que la construction et la gestion des routes et autoroutes, des chemins de fer, des lignes télégraphiques, des canaux d’eau, des systèmes d’irrigation et des services douaniers, et bien sûr bien d’autres choses, de manière illimitée.
La concession de Reuter
Cette concession était un contrat que le gouvernement iranien avait conclu avec le baron Julius Reuter, selon lequel la concession d’exploitation et d’utilisation de toutes les forêts, cours d’eau, mines de charbon, fer, cuivre, plomb, pétrole, etc., était transférée à une société étrangère pour soixante-dix ans, et la part de l’Iran après exploitation était de 15 % des bénéfices nets. Ce contrat était si étrange et incroyable que même Lord Curzon, l’un des fondateurs de la politique coloniale de ce pays en Iran, a écrit à ce sujet : « Le transfert de toutes les ressources industrielles d’un pays à des mains étrangères semble vraiment étrange, et la chaleur de l’amitié anglo-iranienne à Téhéran n’a jamais été aussi forte dans l’histoire. » En réponse, des courtisans ignorants et flatteurs écrivirent une lettre à Nasser al-Din Shah et affirmèrent qu’au cours des deux mille cinq cents ans d’histoire iranienne, un tel grand pas n’avait pas été fait pour le bien de la nation iranienne ! Mais les protestations et manifestations publiques ont finalement contraint le Shah à limoger le Premier ministre Moshir al-Dawla, qui avait joué un rôle important dans la conclusion de ce contrat, et le contrat de Reuters a été suspendu de fait.
Ces accords de concession, qui jusqu’au début des années 1970 constituaient la base juridique de la gestion de l’industrie pétrolière dans de nombreux pays producteurs, constituent peut-être la meilleure collection disponible pour donner une image claire de l’octroi de droits exclusifs à des entreprises ou à des particuliers pour mener des opérations pétrolières dans une zone pendant une période limitée. Les propriétaires de ces droits exclusifs assumaient leurs propres risques financiers et commerciaux, mais en échange du paiement de certaines sommes au gouvernement en tant que propriétaire des ressources, ils obtenaient le droit de forer et de déplacer le pétrole librement et gratuitement.
Source: Ahmad Shahvary. Mossadiq and Oil Diplomacy. ISBN: 978-622-00-0964-1
ADABSARA 