Book 47

احمد شه وری. گاهشمار تاریخ از پایان ساسانیان تا اغاز صفویان. 1397. 490 صفحه.

شابک: 978-622-00-0418-9     

این کتاب را می توانید بصورت PDF به بهای 4 دلار و 90 سنت امریکا از طریق پرداخت به PayPal به نام  a_shahvary@yahoo.com خریداری نمایید.

گاهشماری 3

گاه‌ نگاری، به عنوان علمی برای ثبت زمان یا دوره‌هایی از زمان و اختصاص رخدادها در تاریخ ‌های دقیق وقوع آن‌ها تعریف می‌شود.

در واقع گاه نگاری به معنای تخصیص رخدادها به تاریخ‌های زمانی دقیق آن‌ها می ‌باشد که آن را علم قرار دادن وقایع در زمان نیز گفته‌ اند.

به طور ذاتی دو بخش در تعریف کرونولوژی وجود دارد که بخش اول یک علم محاسبه را تعریف می ‌کند و به باستان ‌شناسی مربوط است و بخش دوم، موضوع قرار دادن وقایع و رخدادها در تاریخ‌های زمانی دقیق آن‌ها را شامل می‌ شود که البته این بخش، بیشتر به تاریخ مربوط است. گاه نگاری به معنی علم قراردادن و متمرکز کردن وقایع تاریخی در زمان، بخشی از تاریخ است. بعضی ممکن است گاه نگاری را در برگیرندۀ بخش اول تعریف در نظر بگیرند که به محاسبه زمان مربوط است و آن را نقطه مقابل گاه نگاری تاریخی بدانند.

به عبارت دیگر منظم کردن و چینش وقایع از ابتدا به انتها یا برعکس را کرونولوژی گویند و هنگامی که از عناصر گرافیکی نظیر جدول برای منظم نمودن و چینش رخدادها استفاده شود آن را خط زمان  گویند[1].

نقش گاه نگاری در تبیین تاریخ

تاریخ واژه‌ای است که به دانش و اطلاعات دربارۀ گذشته اشاره دارد. تاریخ دانش گذشتگان یا واقعیاتی دربارۀ گذشته است. تاریخ می‌ تواند هر دو مقوله‌ را در بر بگیرد به شرط اینکه رویکرد ما به آن تعریف شده باشد. تاریخ هم دانش گذشتگان است و هم دانشی دربارۀ گذشته. دانش گذشتگان به این دلیل که زندگی نیاکان ما همچون امروز براساس باورها و دانش رایج زمان بوده است و هنگامی که به این دانش دست یافتیم به دانشی دربارۀ گذشته تبدیل می‌ شود. امروز تاریخ به عنوان شاخه‌ای از علوم اجتماعی در نظر گرفته می‌ شود، به خصوص موقعی که تأکید و مطالعه روی مبحث گاه نگاری ‌باشد.

به دلیل اینکه تاریخ بسیار گسترده است سازماندهی آن از اهمیت ویژه‌ای برخورداراست. برخی نویسندگان همچون ولز[2]، ویل دورانت[3]  و آریل دورانت[4] تاریخ‌ هایی جامع و کلی نوشته ‌اند ولی برخی موخین نیز روی گرایش‌های خاصی مطالعه و تحقیق نموده‌ اند. بر این اساس چندین روش متفاوت برای طبقه‌بندی اطلاعات تاریخی به شرح ذیل وجود دارد:

۱) طبقه ‌بندی اطلاعت به صورت زمان ‌بندی شده یا به عبارتی طبقه‌ بندی اطلاعات بر مبنای ترتیب وقوع زمانی رخدادها  که همان علم گاه نگاری می‌باشد.

۲) طبقه ‌بندی اطلاعات براساس نواحی مختلف جغرافیایی.

۳) طبقه ‌بندی اطلاعات تاریخی بر مبنای ملیت‌ها و کشورهای مختلف.

4) طبقه‌ بندی اطلاعات تاریخی به صورت موضوعی.

گاه نگاری که در فارسی آن را روزشمار، گاه‌شمار یا تقویم تاریخ گویند، به عنوان یک علم و یک موضوع مطالعاتی از دوره‌های قرون وسطی، رنسانس و باروک[5] مورد توجه بوده است. بسیاری از نوشته‌های تاریخی که از آن اعصار باقی مانده، در واقع همان گاه نگاری به معنای تخصیص رخدادها به تاریخ‌‌های زمانی دقیق آنها می ‌باشد. امروزه می‌ گویند گاه نگاری علم قرار دادن وقایع در زمان است. به عبارتی منظم کردن و چینش وقایع از ابتدا به انتها یا برعکس را گاه نگاری گویند و هنگامی که از عناصر گرافیکی نظیر جدول برای منظم نمودن و چینش رخدادها استفاده شود آن را خط زمانی گویند. گاه نگاری به معنی علم قراردادن و متمرکز کردن وقایع تاریخی در زمان، بخشی از تاریخ است.

گاه نگاری می‌تواند نسبی یا مطلق باشد. گاه نگاری نسبی چینش وقایع مربوط به هم‌، نسبت به یکدیگر و نسبت به یک مبدأ زمانی است ولی گاه نگاری مطلق قرار دادن وقایع و رخدادها در تاریخ‌های زمانی دقیق آنها است.

گاه نگاری مطلق یک دسته ‌بندی ویژه از وقایع است که تاریخ / روزنامیده می‌شود. این ویژگی در همه گاه نگاری‌های مطلق که یک دورۀ زمانی یکسان را در بر می ‌گیرند مشترک است.

گاه نگاری شیوه‌ای در تاریخ نویسی است که اخیراً نظر برخی وقایع‌ نگاران را به خود جلب کرده است. کتابها، منابع و آثاری که به این شیوه نگارش می ‌شوند منابع بسیار مناسبی برای علاقه‌ مندان و پژوهشگران است، زیرا آنان می‌ توانند با دقت و سرعت، با تاریخ سیاست، اقتصاد فرهنگ و هنر و جامعه آن کشور آشنا گردند. این قبیل منابع آرشیو مهمی برای ذخیره ‌سازی موضوعات پراکنده هستند و می ‌توان آنها را به عکسهایی فوری تشبیه کرد که از یک دامنه وسیع گرفته می‌شود چرا که در یک زمان کوتاه، اطلاعات زیادی از این قبیل عکس‌ها، به ما منتقل می‌شود.بعضی هم معتقدند گاه‌ شمارها این امکان را برای کاربر فراهم می‌کنند که در کمترین زمان، سفری زمانی به گذشته‌ها داشته باشد.

اطلاع کامل از زمان دقیق وقوع حوادث در تاریخ اهمیت زیادی دارد چون یک محقق در بسیاری موارد تنها با علم بر این موضوع می‌ تواند رویدادها را شرح و تفسیر نماید و رابطه علت و معلولی میان آنان را کشف نموده و برای سؤالاتی که در ذهن دارد پاسخی مناسب بیابد.

در اهمیت عنصر زمان و نقش آن در کشف علل رخدادها می‌ توان به این موضوع اشاره نمود که یکی از روش هایی که در تاریخ از آن برای اثبات یا رد وقایع گذشته استفاده می‌شود متد تأیید همزمان است. روش تأیید همزمان شبیه روش‌هایی است که یک پلیس یا یک وکیل از آن استفاده می ‌کند و اصل و اساس آن، قانون موازییک[6] می‌ باشد. قانون موازییک می‌‌گوید که یک موضوع به وسیله شهادت دو شاهد اثبات می ‌شود و معنی آن این است که یک داستان یا یک ماجرا، در یک زمان، به وسیله چند شاهد تعریف می‌ شود. در روش تأیید همزمان محقق یا پژوهشگر باید حافظه‌ اش را از هر نتیجه‌ای که از آن آگاه است پاک نماید. متد همزمانی در پی رسیدن به نفس‌الامر وقایع است از این رو از یک نقطه زمانی شروع نموده و به سوی جلو حرکت می‌ نماید. و گاه برای اینکه یک محقق بتواند بفهمد که یک واقعه چگونه رخ داده از روش معکوس استفاده می‌ نماید. این روش گاهی دوباره آزمودن یک گواهی نیز خوانده می ‌شود. چرا که کار تحقیق در این روش با یک نتیجه شروع شده و رو به عقب حرکت می‌ کند. این روش در نزد محققین به احتجاج بار رجعت به گذشته  نیز شهرت دارد.

اهمیت مقوله زمان و فهم منتظم حوادث از همان دوره‌های نخستین تکوین تاریخ‌نگاری، مورخان را بر آن داشت تا در گزارش رخدادها و وقایع ترتیب و توالی زمانی را مد نظر داشته باشند. آنان به خوبی واقف بودند که تنها رعایت ترتیب و توالی رخدادهاست که به تاریخ هویت داده و می ‌تواند تاریخ را به عنوان یک شاخه از علم معرفی نماید و آن را از اسطوره و افسانه متمایز نماید.

پانویس:

1 – ویکی پدیا: کرونولوژی چیست؟ برداشت شده از سایت نور پورتال در ۲۷ دی ۱۳۸۸.

2 – H.G.Wells

3 – Will Durant

4 – Ariel Durant

5 – Barokue

6 – Mosaic Low

غطنویان سلچوقیان خوارزمشاهیان ایلخانیان سربداران تیموریان آق قویونلو بوییان دیلمیان خلفای راشدین امویان عباسیان طاهریان صفاریان سامانیان آل زیار زیاریان آل بویه