Book 44

احمد شه وری. تاریخ سیاسی و فرهنگی سربداران. 115 صفحه. 1392. شابک
978-1481871082

این کتاب را می توانید بصورت PDF به بهای 1 دلار امریکا از طریق پرداخت به PayPal به نام a_shahvary@yahoo.com خریداری نمایید.

نگاهی نو به تاریخ ایران 36

سربداران
سربداران در تاریخ ایران سیزده نفر از ایرانیان بودند که تعدادی از آنها با یکدیگر رابطه خویشاوندی داشتند و بمدت حدود 50 سال بر بخشی از خراسان بزرگ حکومت کردند؛ حکومت و سلطه ای که هیچگاه بلامنازع نبود. این حکام در زمانی در خراسان ایران حکومت را بدست گرفته و حفظ کردند که سلطه ایلخانیان، یعنی بازماندگان چنگیز مغول، بر ایران درحال محو شدن بود. آغاز دستیابی به قدرت نخستین امیر سربداری یک خیزش و قیام شهری و محلی علیه یکی از دست نشاندگان ایلخانیان در روستای باشتین بود. زمانی که این حرکت با موفقیّت روبرو شد این شورش محلی صورت حکومت محلی بخود گرفت و مدت 50 سال دوام آورد. مدت امارت امیران سربداری بطور متوسط 3 سال و چند ماه است هرچند که تعدادی از آنها هر یک بیشتر از یک تا دوسال امارت نداشتند؛ در مواردی هم مدت این امارت کمتر از یکسال و تنها در چند ماه و در یک مورد در چهل روز خلاصه می شده است.
پس از یکصد و بیست سال استیلای قوم تاتار و مغول بر ایران و بسیاری از مناطق آسیا، قیامی مردمی در باشتین و سبزوار خراسان علیه ظلم و تعدی حاکمان مغول و عاملان آنان به وقوع پیوست. تلاش پیگیر رهبران آزاده این قیام، منجر به تشکیل حکومت مستقل ملی و شیعه مذهب ایرانی در خراسان شد. مهم ترین ویژگی‌های این حکومت عبارت بود از: تنفر و انزجار از عنصر مغولی و تثبیت ایدئولوژی تشیع امامی.
شیخ خلیفه مازندرانی پایه گذاز و رهبر جنبش سربداران بود که مردم را تشجیع کرد و به مبارزه با حکومت مغول می ‌پرداخت که بعدها این امر به دست شیخ حسن جوری افتاد. زمانی که سربداران توانستند بر حاکم مغولی خراسان پیروز شوند حکومت مستقلی ترتیب دادند و سبزوار را مرکز خود ساختند.
نخستین حاکم سلسلۀ سربداران، «عبدالرزاق باشتینی» بود که به مدت دو سال و چهار ماه حکومت کرد. پس از وی، «برادرش وجیه الدین امیر مسعود» به حکومت رسید.
امیرمسعود با این که در مردم داری و مبارزه با حاکمان مغول و تثبیت حکومت سربداران، دارای موفقیت‌های بالایی بود، لیکن به خاطر اختلاف با شیخ حسن جوری و توطئه در قتل او، پایگاه مردمی خویش را از دست داد و حکومتش به تدریج رو به ضعف نهاد. به همین جهت سپاهش در نبرد با امرای مازندران متحمل شکست گردید و خود وی کشته شد.
پس از مرگ امیر مسعود، ۱۰ تن دیگر از این سلسله به حکومت رسیدند که نامبردار ترین آنها شمس الدین علی، خواجه یحیی کرابی و خواجه علی مؤید بودند.
در پی هجوم امیر ولی به سبزوار و محاصرۀ چهار ماهۀ این شهر در سال ۷۸۳ ق، خواجه علی مؤید، دست به خیانتی بزرگ زد و از تیمور لنگ گورکانی یاری طلبید و با این اقدام خائنانه خود عملاً موجبات آن خونخوار تاریخ را به ایران باز کرد. و بدین ترتیب با پناهندگی خواجه علی مؤید به تیمور لنگ، پروندۀ حکومت سربداران نیز برای همیشه بسته شد و منطقۀ خراسان پس از 4۶ سال رهایی از یوغ استعمار مغولان، مجدداً مقهور و مغلوب گروهی دیگر از آنان گردید.